Memorial krijgt de Sacharovprijs 2009 van het Europees Parlement
Memorial werd in 1989 opgericht als niet-gouvernementele en vrijwillige beweging in de Sovjet-Unie door ongeveer 250 groepen en verenigingen, verspreid over het hele land. Het belangrijkste doel was toen historische opvoeding of wat wij nu herinneringseducatie noemen. In 1992 werd daar ook de bescherming van de mensenrechten aan toegevoegd, en tegelijkertijd werd Memorial een internationale beweging, omdat de Sovjet-Unie uiteen was gevallen in nieuwe onafhankelijke staten. Momenteel is zij actief in de Russische Federatie, Litouwen, Georgië, Kazachstan en Oekraïne.
In 1988 al werd Andrei Sacharov, fysicus en bekend politiek dissident, verkozen tot voorzitter van Memorial. Een jaar later zou hij overlijden.
Eveneens in 1988 richtte het Europees Parlement de Prijs voor de Vrijheid van Meningsuiting in en koos hiervoor als boegbeeld diezelfde Andrei Sacharov. 20 jaar later krijgt “zijn” organisatie deze prijs. Het is een prachtige erkenning, maar – zoals Oleg Orlov, huidig voorzitter van Memorial het in een persmededeling stelde – het is met dubbele gevoelens dat precies Memorial deze prijs ontvangt in 2009, nauwelijks enkele maanden na de moord op één van haar sterkste activisten, Natalia Estemirova. Zoals hij het formuleerde: “Wij krijgen de beloning en Natalia kreeg een kogel in haar hoofd …”
Daarnaast is Orlov ook bedrukt door de ondemocratische ontwikkelingen in zijn land. 20 jaar geleden was de beweging Memorial zo hoopvol over het einde van het repressieve Sovjetregime en over de ontwikkeling van een echte democratische burgermaatschappij. Vandaag beseft Memorial dat het onvoldoende heeft gepresteerd om de maatschappij aan te spreken en de beleidsmakers te beïnvloeden.
De Sacharovprijs maakt de cirkel niet rond, integendeel: het is een oproep van het Europees Parlement aan de Russische beleidsmakers om paal en perk te stellen aan de groeiende repressie, aan het gebrek aan vrijheid van meningsuiting specifiek en aan de schendingen van mensenrechten in het algemeen. Het is een appel aan de Russische samenleving en aan de beleidsmakers om werk te maken van een evenwichtige democratie. Mensenrechtenactivisten in Rusland moeten in vrijheid hun werk kunnen doen.
Bij de uitreiking van de prijs gisteren in Straatsburg, bevestigden de mensen van Memorial dat zij opnieuw een Mensenrechtencentrum zullen openen in Tsjetsjenië. Dat was na de moord op Natalja Estemirova immers gesloten. Op vraag van een 80-tal Russische NGO’s, die ervoor pleitten om toch aan de mensen in Tsjetsjenië te denken, zette Memorial dus opnieuw de deuren open.
Pax Christi Vlaanderen is ondanks de dubbele gevoelens van Oleg Orlov heel blij met deze erkenning en feliciteert de hele beweging van ganser harte.
