Actueel

|
3 maart 2016

‘Voor dergelijke investering is het niet meer dan logisch dat je in alle transparantie werkt’

Legerkolonel: ‘Nieuwe gevechtsvliegtuigen kosten 15 miljard euro’

Op 24 februari 2016 was Kolonel Harold Van Pee, hoofd van het bureau "program air combat capability successor" bij de Defensiestaf,  te gast in de Kamercommissie Defensie. Van Pee stelde dat de aankoop van 34 nieuwe gevechtsvliegtuigen minstens 14,97 miljard euro zal kosten over een periode van veertig jaar. 374 miljoen euro per jaar. Bovenop de 5,5 miljard euro aan investeringen in andere capaciteiten in het Strategisch Plan dat minister van Defensie Vandeput eind december 2015 voorstelde.

Wellicht gaat het hier nog om een conservatieve schatting. Er is geen veiligheidsmarge ingebouwd voor onverwachte kosten (zoals in Nederland, waar 10 procent marge wordt gerekend), terwijl geen enkele van de vijf mogelijke opvolgers van de F16’s een standaard nucleaire capaciteit heeft. Als de regering beslist om dergelijke capaciteit in het lastenboek voor nieuwe gevechtsvliegtuigen op te nemen, tikt de rekening nog verder aan.

Van Pee beaamde impliciet een verzuchting die al langer leeft binnen de vredesbeweging: de aankoopprijs van nieuwe gevechtsvliegtuigen is slechts een fractie van de totale levensduurkosten van nieuwe gevechtsvliegtuigen (inclusief onderhouds-, instandhoudings- en verlieskost dus). De federale regering hield tot nog toe vol dat gevechtsvliegtuigen slechts 3,5 miljard euro kosten, en “vergat” deze bijkomende kosten te vermelden.

Aankoopdossier van de eeuw

Van Pee rapporteerde in de kamercommissie ook over de voorbereidingsfase van het aankoopdossier, die in 2014 werd opgestart. Aanvankelijk moest de programmafase midden 2015 opgestart worden, maar dit liep al grondige vertraging op. Er is nu sprake van midden 2016. In de oorspronkelijke timing (die al bijna een jaar vertraging opliep) moet de regering midden 2018 beslissen welk type gevechtsvliegtuig ze aankoopt. Van Pee hield vol dat deze timing nog steeds gehaald kan worden.

Momenteel zijn vijf verschillende types in de running om de F16 op te volgen: de Amerikaanse F35, de Amerikaanse F18, de Britse Eurofighter Typhoon, de Franse Rafale en de Zweedse Gripen. Op korte termijn worden hoorzittingen georganiseerd met de verschillende staatsagentschappen uit deze landen. Een studie over de (twijfelachtige) economische return van de gevechtsvliegtuigen zou momenteel besproken worden tussen de kabinetten Peeters (Werk) en Vandeput (Defensie).

Belang transparantie

Van Pee benadrukte tijdens de hoorzitting het belang van voldoende maatschappelijk draagvlak en transparantie. Peter Buysrogge (N-VA) beaamde: ‘Voor dergelijke investering is het niet meer dan logisch dat je in alle transparantie werkt’. Verschillende parlementsleden merkten echter op dat de antwoorden op de “preparation survey” die Defensie in de zomer van 2014 uitstuurde naar de verschillende producenten nog steeds niet openbaar zijn gemaakt. Een recent rapport van Transparency International is eveneens kritisch over de mate van transparantie bij Defensie. Op de vragen ‘is het gevoerde beleid publiek beschikbaar en bestaat er debat over?’ en ‘wordt de aankoopprocedure voor defensiemateriaal – van behoeftestelling, over contract, tot doorverkoop van afgeschreven materiaal- openbaar gemaakt?’ scoort België respectievelijk 2 en 1 op een schaal van 0 (onvoldoende) tot 4 (heel goed).

Momenteel ligt in het parlement een resolutie voor die het Rekenhof verzoekt de totale kost voor elk type gevechtsvliegtuig en de totale impact op de begroting na te rekenen. Van Pee benadrukte hier geen probleem mee te hebben: ‘Het Rekenhof? Dat is aan jullie. Wij hebben alleszins niets te verbergen.’ De aanname van de Rekenhofresolutie zou alvast een stap in de richting van een transparanter beleid zijn.

Onbeantwoorde vragen 

Hoewel voor het eerst meer duidelijkheid verschaft werd over de kostprijs van nieuwe gevechtsvliegtuigen, blijven vele vragen onbeantwoord. Wanneer wordt het volledige Strategisch Plan Defensie publiek gemaakt? Wanneer wordt het lastenboek voor nieuwe gevechtsvliegtuigen opgesteld, en wordt dit publiek gemaakt? Wat met de betaalbaarheid van nieuwe gevechtsvliegtuigen en vermeende economische terugverdieneffecten? Waarom hebben we überhaupt nieuwe gevechtsvliegtuigen nodig, als er op Europees niveau al een overcapaciteit is van meer dan 2.000 toestellen? Wanneer wordt de effectiviteit van eerdere interventies met gevechtsvliegtuigen grondig geëvalueerd? Beslist de regering dat nieuwe gevechtsvliegtuigen een nucleaire capaciteit moeten hebben, en wat is daar de extra kost van? En welke van de vijf types gevechtsvliegtuigen kunnen de Amerikaanse kernwapens in Kleine Brogel dragen?

Op 24 april 2015 organiseert de vredesbeweging in Brussel een Nationale Manifestatie tegen de aankoop van nieuwe gevechtsvliegtuigen. Meer informatie op geengevechtsvliegtuigen.be

Lees ook het dossier dat de visie van Pax Christi Vlaanderen op internationale vrede en veiligheid uiteenzet (november 2015).