Actueel

Nieuwe regering in Congo: wat nu?

Op 15 mei 2017 bespreekt de Europese Raad de situatie in Congo. President Joseph Kabila benoemde er op 9 mei een nieuwe regering in strijd met het politiek akkoord. Broederlijk Delen en Pax Christi Vlaanderen blikken terug op de voorbije vijf maanden en doen voorstellen voor het beleid van België en de Europese Unie.

Belangrijke momenten

Op 8 december 2016 startten in Kinshasa de onderhandelingen tussen de meerderheid van Joseph Kabila en de politieke oppositie, waaronder het grootste platform Rassemblement geleid voor UDPS-leider Etienne Tshisekedi in tandem met G7 en Moïse Katumbi. Dit gebeurde onder de bemiddeling van de katholieke bisschoppenconferentie (CENCO).

Op 31 december 2016 werd een inclusief politiek akkoord ondertekend, met steun van de internationale gemeenschap (VN, EU, Afrikaanse Unie). Hierdoor kon een grote uitbarsting van geweld vermeden worden.

Op 1 februari 2017 overleed Etienne Tshisekedi in België. Er volgde een machtsstrijd binnen UDPS en de Rassemblement. Een aantal opposanten koos voor toenadering tot de meerderheid van Kabila. De Rassemblement viel uiteen in twee strekkingen: de grootste groep geleid door zoon Félix Tshisekedi (UDPS) en Pierre Lumbi (G7) en een kleinere dissidente vleugel.

Op 28 maart 2017 verklaarden de Congolese bisschoppen dat ze geen compromis bereikten over de ‘arrangements particuliers’ die de uitvoering van het akkoord moeten faciliteren. Een belangrijk knelpunt was de procedure voor de benoeming van de premier. De Rassemblement stelde zoon Tshisekedi voor, maar de meerderheid vroeg een lijst met verscheidene namen waaruit Kabila kon kiezen. Na de mislukte onderhandelingen startte de president consultaties maar hij ontmoette enkel de dissidente vleugel van de Rassemblement.

Op 7 april 2017 benoemde Kabila dissident Bruno Tshibala tot premier. Tshibala was een naaste medewerker van vader Tshisekedi en tot maart woordvoerder van de Rassemblement.

Op 27 april 2017 riepen de voorzitters van de Kamer en de Senaat op vraag van Kabila de onderhandelaars van het akkoord bijeen om de ‘arrangements particuliers’ te ondertekenen. Enkel de dissidente vleugel van de Rassemblement nam deel.

Op 9 mei 2017 benoemde Kabila de nieuwe regering Tshibala met als hoofdtaak de organisatie van verkiezingen. De regeringsploeg telt 59 ministers waaronder vertegenwoordigers van de ‘oude’ meerderheid, de partij van ex-Kamervoorzitter Vital Kamerhe (UNC), maar ook kleinere opposanten. De grote oppositieblokken UDPS, G7 en MLC (Jean-Pierre Bemba) zijn afwezig.

Vijf maanden na het begin van de onderhandelingen zien we:

- De versterking van de positie van het presidentskamp. Sinds maart 2017 nam Kabila, ondanks het einde van zijn wettelijk mandaat in december vorig jaar, weer een prominente rol om te tonen dat hij Congo uit de politieke impasse kan halen. Zonder overleg met de ‘echte’ Rassemblement ging hij over tot de benoeming van de premier, de ondertekening van de ‘arrangements particuliers’ en de installatie van de nieuwe regering. De meerderheid is erin geslaagd om haar wil door te drukken.

- De verzwakking van de positie van het oppositieplatform Rassemblement. De dood van vader Tshisekedi heeft de interne tegenstellingen van de Rassemblement versterkt. Het presidentskamp maakte van die kwetsbaarheid gebruik om verdeeldheid te zaaien en een bijkomend deel van de oppositie voor zich te winnen en te belonen met ministerposten. De Rassemblement van Tshisekedi-Lumbi-Katumbi staat politiek en diplomatiek zwak en verloor draagvlak bij de bevolking.

België en Europese Unie

België leverde kritiek op de benoeming van de premier en nam de lead om tot een gelijkaardig Europees standpunt te komen. Het Congolese regime was hier niet van gediend. Na de benoeming van de nieuwe regering staan ons land en Europa voor een dilemma. Ofwel kiezen ze voor een principieel beleid. Dit betekent dat ze nieuwe sancties nemen, aandringen op een inclusieve regering met de Rassemblement en een correcte uitvoering van het akkoord. Het gevaar van deze aanpak is dat België en de EU een diplomatieke crisis met Kabila inluiden en een nieuw uitstel van de verkiezingen mogelijk maken.

Een tweede optie is een pragmatisch beleid voeren en een constructieve rol spelen in de goede verstandhouding met Kabila en de nieuwe regering. Dit betekent dat België en de EU de nieuwe regering erkennen, diplomatieke relaties versterken en ondersteuning bieden aan de organisatie van de verkiezingen. Het risico is hier dat België en de EU de schending van het akkoord mee legitimeren en Kabila zelfs aanmoedigen om het akkoord helemaal op te geven.

Broederlijk Delen en Pax Christi Vlaanderen stellen voor dat België en de EU:

1. Pleiten voor een overgangsperiode met UDPS, G7 en MLC aan boord bv. door hen de Nationale Raad voor het toezicht op het akkoord en het verkiezingsproces te laten leiden.

2. Bijkomende EU-sancties nemen en VS sancties bepleiten tegen hooggeplaatste individuen die verantwoordelijk zijn voor grootschalig geweld en het ondermijnen van het politiek akkoord.

3. De ondersteuning van de organisatie van geloofwaardige verkiezingen koppelen aan sterke signalen zoals een inclusieve overgangsperiode, de wil van Kabila om af te treden, de publicatie van de kieskalender en het budget en de verbetering van de mensenrechten- en veiligheidssituatie bv. in de regio Kasaï.

4. Een diplomatieke strategie ontwikkelen met de VN, VS en Afrikaanse spelers (Afrikaanse Unie en Angola) zodat de Belgische/Europese aanpak gedragen wordt binnen de internationale gemeenschap.

Foto: GCIS/Creative Commons