Actueel

Recensie: 1000 jaar slaaf

Cultuurfilosoof en polemoloog Mark Heirman staat stil bij één van de meest tragische en misdadige bladzijden uit de menselijke geschiedenis.

Cultuurfilosoof en polemoloog Mark Heirman schreef het voorbije jaar eens te meer een indrukwekkend boek, zoals steeds uitstekend gedocumenteerd en onderbouwd. In 1000 jaar slaaf. De vloek van Zwart-Afrika staat hij stil bij één van de meest tragische en misdadige bladzijden uit de menselijke geschiedenis. 

Mark Heirman beschrijft eerst de Atlantische slavenhandel: de deportatie vanuit Afrika via de Atlantische Oceaan naar het Amerikaanse halfrond van 11 tot 12 miljoen mensen, die als slaaf verhandeld werden. Deze slavenhandel had plaats in de context van het Europees kolonialisme en de zgn. ontdekking van de nieuwe wereld. Een missionaris zei me ooit: “Toen ik vernam dat miljoenen zwarten vanaf de 16de eeuw als slaaf werden gevangengenomen en afgevoerd naar de plantages in Amerika, kreeg ik van de heilige Geest een slag in het gezicht waarvan ik nooit bekomen ben.”

Heirman gaat ook in op de ellende die de slavenhandel tot op vandaag veroorzaakt in de Caraïben. Na de onmenselijk zware overtocht uit West-Afrika naar Noord-Amerika werden de zwakste slaven ‘uitgegooid’ op de westelijke kustlijn van het eiland San Domingo, het huidige Haïti. Dat land heeft de verschrikking van de slavenhandel tot op vandaag niet verwerkt. Daarvan getuigt ook mijn broer Jan, die al 43 jaar in Haïti werkt.

Aan de andere kant beschrijft Mark Heirman de Afro-Arabische slavenhandel, die al in de 7de eeuw was begonnen en waarvan 12 tot 13 miljoen Afrikanen, vooral van de meer oostelijke kant van Afrika, het slachtoffer werden. Hoofdzakelijk Arabische heersers met vaak islamitische achtergrond organiseerden die ‘andere slavenhandel’. Vertrekkend van deze twee grote stromen van slavenhandel, belicht Heirman het onvermogen van zowel christelijke als islamitische zijde om deze dubbele vorm van slavenhandel aan banden te leggen. Aristoteles schreef al in de Griekse oudheid: “Een slaaf is een levend stuk gereedschap.” Wie Godgelovig is zou zich nooit mogen neerleggen met de misdadige contradictie van de slavenhandel. Toch duurde het tot in de 19de eeuw voor deze slavenhandel stap voor stap bij wet werd verboden. Dat gebeurde cynisch genoeg zelfs in grote mate om economische redenen: de slavernij bracht niet meer genoeg op. De Antislavernij Conventie kwam er pas in 1926.

Intussen zijn er nieuwe, hedendaagse vormen van slavernij ontstaan, zo besluit Heirman in het laatste hoofdstuk van zijn magistraal boek. Hij noemt het: ‘De veelkoppige draak van de mensenhandel’. Dit boek heeft mij diep aangegrepen. Het legt de vinger op de wonde van één van de meest verfoeilijke praktijken waartoe mensen in staat zijn en die voortkomen uit de minachting voor de onvervreemdbare waardigheid van de ander als ander. Het moet ook in Pax Christi een blijvend strijdpunt zijn, elke dag opnieuw: dat we kordaat en geweldloos blijven strijden voor de unieke waarde die elke mens bezit, wie hij of zij ook is, waar hij of zij ook vandaan komt.  (jo hanssens)

Deze recensie verscheen in Koerier 1/2017, januari 2017.

Mark Heirman, 1000 jaar slaaf. De vloek van Zwart-Afrika, Uitgeverij Houtekiet, 2016, 254 blz.