Actueel

|
1 juli 2016

Downloads

Tags

Strategische 'visie' Defensie: van alles een beetje

Met meer dan een jaar vertraging presenteerde de regering op 30 juni 2016 haar ‘strategische visie' op Defensie. Niet toevallig komt die visie er één week voor de NAVO-top in Warschau. Pax Christi Vlaanderen verzet zich uitdrukkelijk tegen de aankoop van 34 nieuwe gevechtsvliegtuigen waarin de regering volgens de strategische visie wil investeren.

Budgettaire waanzin

De strategische 'visie' voor Defensie is dus rond. Het leger slankt flink af op personeelsvlak: van 32.000 naar 25.000 manschappen. Vanaf 2020 wordt er wel 9,2 miljard euro vrijgemaakt voor nieuwe investeringen. Het legerbudget stijgt van 0,90 % van het bnp vandaag tot 1,3 % in 2030. De komende jaren wordt ook 200 miljoen euro extra vrijgemaakt voor directe investeringen.

Het lijstje nieuwe investeringen is lang: 34 nieuwe gevechtsvliegtuigen, een tankvliegtuig, twee fregatten en zes mijnenvegers, zes verkenningsdrones (die in een later stadium bewapend kunnen worden), en investeringen in een inter-wapen gemotoriseerde landcapaciteit.

De strategische visie liet lang op zich wachten, en komt er nauwelijks een week voor de NAVO-top in Warschau. Een publieke terechtwijzing vermijden mag wat kosten voor deze regering. “Veiligheid is niet gratis”, benadrukt minister van Defensie Vandeput, die echter geen antwoord geeft op een simpele vraag: hoe denkt de regering dit allemaal te betalen?

Rol gevechtsvliegtuigen in veiligheidsvisie

Pax Christi Vlaanderen verzet zich uitdrukkelijk tegen de aankoop van 34 nieuwe gevechtsvliegtuigen. Die dragen zelden bij tot een duurzame oplossing van conflicten en hebben een onverantwoord hoge kostprijs (minstens 15 miljard over veertig jaar). Ze zijn bovendien overbodig, aangezien op Europees niveau al een overcapaciteit aan gevechtsvliegtuigen bestaat. Europese NAVO-landen hebben momenteel 2.100 gevechtsvliegtuigen, terwijl ze na voltooiing van alle huidige aankoopprogramma’s tussen de 1.700 en 1.900 toestellen zullen overhouden. Rusland bezit momenteel ongeveer 1.020 gevechtsvliegtuigen, terwijl deze in de toekomst niét één-op-één vervangen zullen worden.

De vraag wordt ook nauwelijks gesteld hoe nieuwe gevechtsvliegtuigen passen in het Belgisch veiligheidsbeleid. Dat stelt ook Siemon Wezeman, hoofdonderzoeker bij het Arms and Military Expenditure Programme van het gerenommeerde SIPRI onderzoeksinstituut, vast:

"In sommige gevallen lijken bepaalde landen te denken dat ze automatisch nieuwe gevechtsvliegtuigen moeten kopen, enkel en alleen omdat gevechtsvliegtuigen in het verleden een centrale rol speelden in hun defensiebeleid. Ik vraag me echter af of men hier wel altijd grondig over nadenkt. Mijn belangrijkste advies is altijd om duidelijk op te schrijven welke taken je wil vervullen, in je algemene buitenlandpolitiek en in je defensiepolitiek. Vervolgens moet je prioriteiten aanbrengen in die taken, en heel specifiek zijn over welke wapens je nodig hebt om die specifieke taken te vervullen.

Dus als je gevechtsvliegtuigen wil kopen, wees dan duidelijk waar je ze precies voor koopt: wat zijn de taken, omschrijf ze, één voor één. Hoe passen gevechtsvliegtuigen en andere capaciteiten hierin, en waar steek ik mijn beperkte middelen in? En kijk dan nog maar eens terug of je daar werkelijk gevechtsvliegtuigen voor nodig hebt, en of je werkelijk dat ene type gevechtsvliegtuigen nodig hebt, het duurste van het duurste, of dat er geen andere alternatieven zijn. Als die oefening niet duidelijk is, heb je enkel een algemeen idee dat je gevechtsvliegtuigen nodig zou hebben. Zo hoort het niet te werken. Je zal binnen een bondgenootschap, hetzij de EU of de NAVO, moeten kijken welke capaciteiten je nodig hebt en afspreken wie wat doet, en niet gewoon allemaal gevechtsvliegtuigen kopen. Dan denk ik dat je wel wat andere dingen mist die belangrijk zijn, en heel wat belangrijke taken gewoon vergeet".

De Belgische regering schermt met een toegenomen veiligheidsbedreiging aan de Oostelijke en Zuidelijke flank van de NAVO, en verwijst naar vage 'NAVO-verplichtingen' om de aankoop van nieuwe gevechtsvliegtuigen en de verdubbeling van het defensiebudget te verantwoorden. Men kan zich echter afvragen of méér gevechtsvliegtuigen wel het juiste antwoord zijn op de toegenomen instabiliteit aan de Europese grenzen.  In de woorden van Wezeman:

"Is de prioriteit antiterrorisme, kan je je afvragen of het kopen van nog meer gevechtsvliegtuigen het probleem oplost. En zelfs als je al denkt dat dit zo is, moet je nog steeds kijken naar andere zaken die hier ook een rol kunnen spelen en misschien wel een hogere prioriteit verdienen. Als je vindt dat de Russen gevaarlijk zijn, dat ze overmorgen de Baltische staten kunnen binnenvallen, moet je misschien wel een aantal gevechtsvliegtuigen kopen om het NAVO-grondgebied te verdedigen. Maar de vraag moet altijd gesteld worden: hoe belangrijk vind ik die taken in vergelijking met andere taken? Welke prioriteiten stel ik bij het aankopen van wapensystemen? Je kan je geld maar één keer uitgeven, je kan simpelweg niet alles kopen, zeker niet als kleiner land."

Focus op inefficiëntie NAVO

Er wordt ook voortdurend verwezen naar de beruchte '2 procent norm' van de NAVO, terwijl nooit de moeite wordt genomen uit te leggen waarop die norm juist berust en hoe hij tot stand is gekomen. Er is bovendien sprake van een valse voorstelling van de feiten, waarbij de regering het doet uitschijnen dat de 'zwakke' Europese Defensie op het punt staat te bezwijken tegen Rusland. De boodschap is duidelijk: als NAVO-landen niet dringend meer besteden aan militaire uitgaven, is het een kwestie van tijd voordat de Russische dreiging zich materialiseert.   

Een blik op de cijfers toont een ander plaatje. NAVO-landen gaven in 2015 13 keer zoveel als het Rusland van Vladimir Poetin. Zelfs als niet-Europese NAVO-lidstaten als de Verenigde Staten, Canada en Turkije buiten beschouwing worden gelaten, geven Europese NAVO-landen nog steeds 3,5 keer zoveel uit aan militaire uitgaven dan Rusland. Het blijft dan ook een goed bewaard geheim op welke realiteit de beruchte 2-procent norm van de NAVO berust.

In plaats van dergelijke onrealistische doelen na te streven, moet de NAVO in de eerste plaats bekijken hoe de huidige enorme militaire uitgaven efficiënter besteed kunnen worden. Efficiëntie en operationaliteit, niet een tekort aan middelen is het centrale probleem van de NAVO. "Laat ik het zo stellen: als dat niet zo is, vraag je je toch af waar al dat geld aan besteed is. De NAVO, zonder de VS, geeft meer dan 3,5 keer zoveel uit aan defensie als Rusland, en dat al sinds het einde van de Koude Oorlog. Dus de laatste 25 jaar heeft de NAVO elk jaar behoorlijk wat meer uitgegeven dan Rusland. Als het resultaat daarvan zou zijn dat NAVO-landen nog steeds veel zwakker zijn, dan is er toch echt wel iets grondig fout gegaan", antwoordt Wezeman op de vraag of NAVO-landen al dan niet een conventionele militaire superioriteit hebben tegenover Rusland.

Beschermingsmacht voor burgers

Een klein land kan en moet niet alles hebben: een strategische visie vereist strategische keuzes. Vasthouden aan een breed inzetbaar leger is financieel niet haalbaar en bovenal weinig effectief.

Pax Christi kiest voor een Belgisch leger dat optreedt als effectieve beschermingsmacht voor burgers in conflictgebieden, en dat zich specialiseert in peacekeeping onder een VN-mandaat. Dat kost een pak minder geld, en draagt meer bij aan vrede en stabiliteit. Nieuwe gevechtsvliegtuigen kannibaliseren de middelen die nodig zijn om het Belgisch leger te transformeren tot zo’n burgerbeschermingsmacht.

Vrede en veiligheid hebben inderdaad een prijs, maar dat wil niet zeggen dat 15 miljard euro zomaar over de balk gegooid moet worden. Investeringen zijn nodig, maar dan wel in duurzame vrede, veiligheid en stabiliteit.

Lees het Koerierdossier: Nieuwe gevechtsvliegtuigen voor België: noodzaak of overmoed?

Lees ook het interview met Sieman Wezeman: Denk grondig na voor je nieuwe gevechtsvliegtuigen koopt

Foto: Clemens Vasters/Creative Commons