1972-1973 tot 1978

In 1953 werd een Belgische Pax Christi-afdeling opgericht onder impuls van de Waalse KWB, de Equipes populaires. Tegen het begin van de jaren ’70 werkten er acht regionale kernen van Pax Christi in Brussel en Wallonië. Het secretariaat was toen gevestigd in de IJzerenkruisstraat te Brussel. Intussen was er een Vlaamse werkgroep opgericht onder leiding van Jaak Coppens. Deze zocht in 1971 Etienne De Jonghe op om als vrijwilliger mee te werken bij de uitbouw van de Vlaamse werkgroep. Het besef groeide dat Pax Christi in Vlaanderen slechts voet aan de grond kon krijgen, indien de werking ook directer in de Vlaamse bevolking kon geworteld worden. Dit was de periode dat heel wat Belgische organisaties en verenigingen opsplitsten in twee taal- en cultuurgroepen. In november 1972 werd de Vlaamse werkgroep omgevormd tot een autonome vzw: Pax Christi Vlaanderen. Bij de oprichters vinden we Jacques Vandewalle, die voorzitter was tot eind 1977, John Van Echelpoel, Paul De Maeseneer, Magda Van Damme en Gilbert Hubert. Etienne de Jonghe werd afgevaardigd-beheerder. Gezien de gemeenschappelijke taal legde Pax Christi Vlaanderen vanaf het begin haar oor ook te luisteren bij de Nederlandse zusterafdeling.
Op 22 december 1973 werd te Schilde de eerste Algemene Vergadering van Pax Christi Vlaanderen gehouden. Dat de splitsing een goede keuze was voor de groei van Pax Christi in Vlaanderen bewezen de ongeveer 50 aanwezigen. Pax Christi Vlaanderen was hiermee officieel gestart. Op deze vergadering kwamen vredesonderwijs, vredesopvoeding en -vorming uitvoerig aan bod. Vic van den Eynde heeft in die eerste jaren enorm veel werk verricht om de vredesgedachte in het onderwijs te verspreiden. De eerste werkgroepen werden in dit perspectief gevormd. In 1974 ontstond ook een werkgroep vredespastoraal die materiaal klaarmaakte voor Vredeszondag (toen nog de zondag na Kerstmis) en de Werelddag voor de Vrede (telkens op 1 januari).
Pax Christi had een geactualiseerd programma nodig. Etienne de Jonghe bedacht het breed vredesconcept waarmee nog steeds in grote lijnen wordt gewerkt. Er werden vier basisthema’s vooropgezet: vrede en veiligheid; mensen- en volkerenrechten; geweldloze verdediging en geweldloze sociale verandering; internationale organisatievormen en wereldstructuren. Elk van die thema’s werd bekeken volgens vier dimensies: Oost-West, Noord-Zuid, eigen samenleving, kerken en godsdiensten. Elk jaar zou één van de basisthema’s centraal staan en volgens de vier dimensies worden uitgediept. Dit studiewerk was een kolfje naar de hand van Mark Heirman, die er reeds in 1973 bijkwam en als publicist in de voorbije kwarteeuw bijzonder veel artikels, boeken en dossiers o.m. rond vredesvraagstukken bij elkaar schreef. In maart 1974 verscheen de Vredeskrant. Dit was de voorloper van Pax Christi Koerier die vanaf april 1975 het tijdschrift van Pax Christi Vlaanderen werd.
In het voorjaar van 1975 verhuisde Pax Christi Vlaanderen uit Brussel naar Antwerpen, naar de Kleine Beerstraat. In die driehoek Antwerpen, Brussel en Leuven werden heel wat nieuwe medewerkers gevonden voor de studiegroepen zoals Laurent Vandepoele, Hugo Van de Voorde en Robert De Gendt. Vredesonderwijs, vredesopvoeding en vredespastoraal kregen nieuwe impulsen. Pax Christi Vlaanderen nam ook intenser deel aan activiteiten van Pax Christi Internationaal. Heel wat jongeren leerden toen Pax Christi kennen via de internationale voettochten en de eigen voettochten van Pax Christi Nederland. In 1975 startte het vierjarenplan met ‘veiligheid’ als eerste thema. De ‘campagne tegen de dertig miljard’ naar aanleiding van de aankoop van nieuwe gevechtsvliegtuigen in 1975 werd opgestart buiten Pax Christi Vlaanderen. Toch werd het de eerste politieke campagne waaronder ook de jonge vredesbeweging haar schouders zette. Op de Algemene Vergadering van 20 september 1975 ging veel aandacht naar de te volgen strategie om Pax Christi Vlaanderen breder uit te dragen. En op 18 oktober 1975 ging te Antwerpen een congres door rond vredesopvoeding. Eind 1975 startte de jaarlijkse campagne Een Dagloon voor de Vrede. Alle parochiepriesters in Vlaanderen werden aangeschreven met een aanbod voor de vredesweek van Kerstmis tot nieuwjaar.
Een open brief in januari 1976 vanwege achttien vooraanstaande Vlaamse katholieke intellectuelen rond de vraag ‘dertig miljard voor zinloze bewapening of voor zinvolle ontwikkelingssamenwerking’ bleef niet onopgemerkt in christelijke middens. In het kader van deze actie was de aandacht van Etienne De Jonghe gevallen op de West-Vlaamse priester Jo Hanssens, die in de zomer van 1976 door zijn bisschop Emiel-Jozef De Smedt deeltijds werd vrijgesteld voor Pax Christi Vlaanderen. In 1976 werden vier dossiers rond veiligheid gepubliceerd: Wapens groeien niet aan bomen, De militarisering van de Derde Wereld, Wie heeft er schrik voor kernwapens? en Leg in Godsnaam de wapens neer. Eind 1976 voerde Pax Christi een grote campagne naar alle Vlaamse parochies met het dossier over kerken en veiligheid, een speciaal kerstdossier met pastorale en liturgische suggesties en een begeleidend schrijven van Paul Schruers, die toen contactbisschop was voor Pax Christi Vlaanderen.
Het jaar 1977 begon met een nieuwjaarsprotest tegen nieuwe wapenleveringen aan Latijns-Amerikaanse militaire regimes. Dit kreeg weerklank en enkele weken later ontstond het Actiecomité tegen de wapenhandel. Het stil protest aan een aantal kerken op Goede Vrijdag maakte indruk met de eigen affiche: “Hoelang nog moeten mensen sterven aan het kruis van de Belgische wapenindustrie?” In februari 1977 werd een speciaal nummer van Koerier gewijd aan vredesopvoeding. De studiegroep mensenrechten kwam in april klaar met een eerste dossier Mensenrechten en Derde Wereld, in oktober gevolgd door een tweede dossier Mensenrechten en Oost-Europa. De studiegroep veiligheid publiceerde in september 1977 een beleidsmatig dossier Voor een veiliger Europa dat als een eerste programmaverklaring door Pax Christi Vlaanderen werd beschouwd. De wapenwedloop werd in vraag gesteld en veiligheid werd onlosmakelijk verbonden met rechtvaardigheid, vrijheid en mensenrechten. Hierbij werd verwezen naar het Charter voor Veiligheid en Samenwerking in Europa dat in augustus 1975 te Helsinki door de meeste Europese landen, de USSR, de VSA en Canada werd ondertekend. Eveneens in 1977 werd de duif van Pax Christi Vlaanderen met twee open handen als embleem aangenomen. Ontworpen door Valère Thaelen was dit oorspronkelijk één van de vijf bekroonde ontwerpen voor een nieuw herkenningsteken van Broederlijk Delen. Eind 1977 werd Ignaas Lindemans benoemd tot nieuwe voorzitter van Pax Christi Vlaanderen in opvolging van Jacques Vandewalle.
Begin 1978 verhuisde Pax Christi Vlaanderen naar een groter kloosterpand van de Kleine Zusters van de Assumptie in de Kerkstraat te Antwerpen. Etienne de Jonghe werd korte tijd nadien benoemd tot secretaris van Pax Christi Internationaal. Het internationaal secretariaat van Pax Christi verhuisde meteen uit Den Haag naar Antwerpen en vond onderdak in hetzelfde kloosterpand. Ook een initiatief van Dom Helder Camara tot uitbouw van een internationaal netwerk met geweldloze groepen (Non-Violent Alternatives) kwam naar Antwerpen. In het voorjaar van 1978 was Pax Christi Vlaanderen actief betrokken bij de voorbereiding van de manifestatie ‘ontwapenen om te overleven’. Het initiatief ging uit van het Overlegcentrum voor de Vrede, de Vlaamse vredeskoepel onder leiding van Robert De Gendt. Tienduizend mensen namen op 7 mei deel aan een manifestatie tot steun aan de buitengewone zitting van de VN over ontwapening in 1978. Op vraag van Pax Christi maakten de Belgische bisschoppen toen een verklaring Ontwapenen om te ontwikkelen. De strijd tegen de neutronenbom kreeg in die periode ook veel aandacht. Intussen was het derde en vierde dossier rond mensenrechten klaar: Mensenrechten en eigen samenleving en Kerk en mensenrechten. Op 27 mei 1978 werd het hele pakket van mensenrechtendossiers op een Algemene Vergadering in de Kerkstraat 150 voorgesteld en toegelicht. Begin augustus 1978 werd Jo Hanssens benoemd tot algemeen secretaris. Op 20 augustus 1978 werd steun betuigd aan het pas opgerichte Charta 77 in Tsjecho-Slowakije. Op 10 december was Dom Helder Camara de gastspreker bij een grote viering naar aanleiding van 30 jaar Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Vier mensenrechtenorganisaties Amnesty International Vlaanderen, de Liga voor de Rechten van de Mens, Pax Christi Vlaanderen en de Vereniging voor de Verenigde Naties werkten hiervoor eendrachtig samen.

Terug naar historiek