Nood aan een doeltreffender strafsysteem | Pax Christi Vlaanderen

Nood aan een doeltreffender strafsysteem

Pax Christi Vlaanderen ontwikkelt projecten binnen en buiten de gevangenis met als doel: meer veiligheid voor iedereen. Hoe we omgaan met mensen die delicten plegen is een moeilijk samenlevingsvraagstuk. De meningen erover zijn meestal scherp.

Falend strafsysteem

Ons huidig strafsysteem legt een grote focus op vrijheidsberoving in de gevangenis, maar veiliger wordt de samenleving daar niet van. Onderzoek na onderzoek toont immers aan dat opsluiten en hard straffen niet leidt tot minder criminaliteit. Zware en lange straffen werken nauwelijks als afschrikkingsmiddel en voorkomen niet dat mensen het gestelde grensoverschrijdend gedrag niet herhalen. 

In België is het recidivecijfer bijzonder hoog. Tussen de 60 en 70% hervalt na vrijlating. Dat is even schrikken!

Versterk mensen tijdens hun straf

Nog een vaststelling: de gevangenispopulatie is geen afspiegeling van de Belgische bevolking. Het gaat vooral om laaggeschoolde jongemannen uit kwetsbare gezinnen, met complexe problemen. Ze zijn meestal werkloos en hebben weinig tot geen sociale banden. Psychische problemen zijn meer dan gemiddeld aanwezig. Hen opsluiten verandert hier niets aan en versterkt zelfs hun situatie.

De hulp- en dienstverlening aan gedetineerden blijkt ruim ontoereikend. Pax Christi droeg haar steentje de afgelopen jaren bij door in een zestal gevangenissen workshops over ‘omgaan met moeilijke situaties en conflicten’, aan de hand van technieken van Theater van de Onderdrukten te geven. We werkten aan conflicten tijdens de detentie, aan relaties die onder druk stonden en aan de context rond het criminele feit: hoe is het zover kunnen komen en wat waren de gevolgen voor mij (de dader), de slachtoffers en de omgeving. Maar er was ook aandacht voor toekomstige situaties, na de vrijlating.

Ondersteun mensen na hun vrijlating

Mensen in de gevangenis waren voor en ook nog tijdens hun detentie weinig verbonden met de samenleving. Hen (her)verbinden met die samenleving is dan ook essentieel. Ex-gedetineerden moeten immers een nieuw leven kunnen opbouwen. Hun uitgangspositie is allesbehalve ideaal: ze missen sociale banden, zijn laaggeschoold, hebben schulden en leggen een CV voor met stevige hiaten. Ook hier is goede begeleiding essentieel, want bij falen wenkt het ‘vertrouwde’ patroon van delinquentie. 

Geef hen kansen als samenleving

Veel ex-gedetineerden worden achtervolgd door hun verleden. Ze botsen op muren van wantrouwen, op afwijzing. Eens een crimineel altijd een crimineel, nietwaar? Als samenleving moeten wij echter nadenken over hoe wij mensen met een misdrijf op hun conto opnieuw kansen geven. Justitie heeft gesproken en gehandeld, hun straf is voorbij. 

Pax Christi creëerde daarom met betrokkenen een interactieve voorstelling over de tijd na de vrijlating, met vragen als “Hoe geraak ik aan werk” of “Hoe nemen we iemand met een crimineel verleden terug op in onze familie- en kennissenkring?” Na elke voorstelling gingen we in gesprek met het publiek: altijd genoeg voer voor reacties, ervaringen en inzichten uit het publiek. De behoefte om iets te veranderen aan het systeem leeft sterk. 

Betrek hun netwerk tijdens en na detentie

Detentie zorgt ervoor dat belangrijke relaties onder druk komen te staan en soms breken terwijl er juist nood is aan sterkere banden. Onderzoek toont aan dat een goed netwerk zowel tijdens detentie als na de vrijlating ervoor zorgt dat de recidivismekans drastisch daalt. Als we willen dat ons detentiesysteem ervoor zorgt dat mensen geen criminele feiten meer plegen is aandacht voor de naastbestaande cruciaal. Bovendien heeft elke mens de nood en simpelweg het recht op een goed netwerk. 

Dit netwerk, de zogenaamde naastbestaanden zijn een vergeten groep in de samenleving. Nochtans zijn de financiële, praktische en psychologische gevolgen op hun leven als kind, partner of ouder enorm. Het stigma is groot, wat isolement in de hand werkt. Ze durven er bijna met niemand over praten. Het bezoek aan de gedetineerde is emotioneel en praktisch heel zwaar. In de gevangenis is een warm onthaal een utopie. Veiligheidsvoorschriften omknellen de bezoekers met het gevoel zelf een crimineel te zijn.

Het belang van de naastbestaande en de impact op deze van het huidige strafsysteem vormt onze huidige focus. Het eerste pilootproject hierbij is Café Winket, een tijdelijke plek naast de gevangenis van Brugge voor ontmoeting, cultuur en debat.

Zin in een vrijwillig engagement?

Pax Christi startte in december 2020 met een werkgroep van vrijwilligers rond het thema 'Strafsysteem en detentie'.  Samen zetten we acties en activiteiten op poten voor een rechtvaardiger en doeltreffend strafsysteem.

Interesse? Stuur vrijblijvend een e-mail naar olivier.forges@paxchristi.be