Actueel

Belgische ‘sorry’ aan Congolezen volstaat niet

In een tussentijds rapport roept een werkgroep van de VN rond mensen van Afrikaanse afkomst in België de Belgische staat op om verontschuldigingen te uiten voor de gruweldaden tijdens de kolonisatie. Beleidsmedewerker Nadia Nsayi gaat in een opiniebijdrage dieper in op de inhoud van het rapport.

Deze week deelde een werkgroep van de Verenigde Naties een tijdelijk rapport en aanbevelingen over de mensenrechtensituatie van personen van Afrikaanse afkomst in België (Afro-Belgen). De bevindingen van de groep bevestigen wat we reeds lazen in eerdere onderzoeken zoals de studie van de Koning Boudewijnstichting uit 2017: structureel racisme en discriminatie verhinderen een volwaardige participatie van Afro-Belgen in onze samenleving. Het rapport toont aan wat opiniemakers al een tijdje zeggen: er is een verband tussen het koloniale verleden van België in Afrika en het hedendaags racisme tegen personen van Afrikaanse komst in België.

Het Belgische kolonialisme in Congo was een cocktail van imperialisme - de drang om overzeese gebieden te domineren - en kapitalisme - de winstgevende exploitatie van grondstoffen én lokale dwangarbeiders. Dit economisch project werd gepropageerd als een ‘humanitaire beschavingsmissie’ die steunde op een racistische ideologie van ‘witte superioriteit’ en ‘zwarte inferioriteit’. De onderdrukking van Congolezen duurde 75 jaar. De erfenis van die kolonisatie is vandaag nog zichtbaar, maar ook voelbaar bij nabestaanden.

Koloniale denkbeelden en complexen leven voort. Zo blijkt uit studies dat Afro-Belgen - de grootste groep komt uit de ex-kolonie Congo - structureel gediscrimineerd worden in het onderwijs, op de arbeidsmarkt en op de huurmarkt. Dit betekent niet dat alle witte Belgen racisten zijn, of dat alle Afro-Belgen geen kansen krijgen. Maar het drukt ons wel met de neus op de feiten dat personen in ons land omwille van hun zwarte huidskleur te vaak ongelijke kansen krijgen vergeleken met hun witte medemens. Dit is toch onaanvaardbaar?

Ik vind het schrijnend te zien dat racisme en discriminatie onze samenleving blijven verzieken. Sinds het bezoek van de VN-groep in 2005 zijn er gelukkig ook stappen vooruitgezet, al zijn deze te klein. Toch ben ik hoopvol. Lokale politici en gewone burgers nemen gezamenlijke initiatieven om ons koloniale verleden recht in de ogen te kijken. Ze kiezen samen voor een toekomst met meer wederzijds begrip en respect.

Ik geloof dat dekolonisering noodzakelijk is in onze superdiverse samenleving. Het debat mag zich niet beperken tot discussies over straatnamen, standbeelden en musea. Voor mij is de echte inzet van dekolonisering: gelijke politieke, socio-economische en culturele participatie voor inwoners van Afrikaanse afkomst. Dat proces is enkel mogelijk als we los van koloniale denkbeelden en complexen met elkaar kunnen omgaan.

Ik steun de oproep van de VN-groep dat België, bijna 60 jaar na Congo’s onafhankelijkheid, zijn excuses moet aanbieden voor de koloniale wandaden. Kolonialisme breekt de waardigheid van de mens. Ik kan als mensenrechtenverdediger niet anders dan dat bezettingssysteem vol van fundamenteel onrecht veroordelen. Maar een symbolische ‘sorry’ door een regering volstaat niet. Het wordt tijd dat de bevoegde politici na de komende verkiezingen meer inspanningen leveren voor een beleid tegen racisme en discriminatie en voor gelijke kansen voor iedereen, dus ook voor burgers van Afrikaanse afkomst

Daarnaast moet België zijn Congobeleid onder de loep nemen. Onze regeringen én het Koningshuis hebben na Congo’s onafhankelijkheid te vaak een dubbelzinnig en zelfs nefaste houding aangenomen tegen Congolese leiders. Denk maar aan de Belgische betrokkenheid in de moord op de Congolese oud-premier Patrice Lumumba, de installatie van de dictatuur van Mobutu of de steun aan Kabila’s aanblijven. De voorbije jaren zag ik echter wel hoe ons land, terecht, een meer kritische lijn aanhield tegen het Kabilaregime en recenter tegen de electorale farce die de nieuwe president Félix Tshisekedi aan de macht bracht. Kan België nog samenwerken met Congo? Ik geloof absoluut dat Belgen en Congolezen ondanks dat pijnlijke koloniale verleden in staat zijn om samen te werken. Niet meer op een paternalistische en neokoloniale manier, maar als gelijkwaardige partners, in een geest van dekolonisering.

Nadia Nsayi is beleidsmedewerker Congo bij Broederlijk Delen en Pax Christi Vlaanderen

Dit standpunt verscheen op 13 februari 2019  als opiniebijdrage in De Standaard

Lees ook: Ik ben ook een Belg, hier ligt mijn toekomst, een interview van Marc Reynebeau met Nadia Nsayi (De Standaard+, 16 februari 2019)

Foto: Creative Commons