Congo en België: een meerstemmig verhaal | Pax Christi Vlaanderen

Congo en België: een meerstemmig verhaal

Nadia Nsayi verweeft in 'Dochter van de dekolonisatie' haar eigen familiegeschiedenis met 100 jaar Congo. Haar debuut als auteur is een persoonlijke reis door België en Congo, die afsluit met een prangende oproep voor een oprecht dekolonisatieproces.

Op woensdagavond 10 juni verwelkomden we Els Schelfhout, Jo Hanssens, Sarah Agyemang en Lieve Herijgers, 'personages' uit het boek, én meer dan 250 deelnemers voor een uiterst boeiend en actueel gesprek.

Een aanrader, niet enkel om te herbeluisteren maar ook om concreet mee aan de slag te gaan!

De Belgische politiek en Congo

Els Schelfhout geeft de aftrap en gaat dieper in op de rol van de Belgische politiek ten opzichte van Congo. Zij zetelde tussen 2007 en 2010 voor CD&V in de senaat, waar ze onder andere de commissie buitenlandse betrekkingen opvolgde. Aan haar de vraag of België een rol moet en kan spelen in Congo.

Els toont zich een voorstander van een Afrikabeleid gevoerd vanuit internationale samenwerkingsverbanden: in een Europese context, binnen het kader van de Verenigde Naties of in samenwerking met de Afrikaanse Unie. Maar voor haar is de vraag niet zozeer of België invloed moet uitoefenen in Congo, het staat volgens Els buiten kijf dat ons land dat wel probeert. Ze hekelt de vaak achterliggende hypocriete doelstellingen van onze politici in hun relaties met Congo. Zo betreurt de voormalige politica het gebrek aan kritische stellingname van premier Wilmès bij haar recente reis naar Congo. Onze nieuwe eerste minister verzekerde president Tshisekedi toen dat België een welwillende partner zal zijn voor Congo.

Nadia Nsayi werkte als parlementair medewerker van Els Schelfhout. Wat haar uit die periode sterk is bijgebleven is de macht van de politieke partijen. De partijdiscipline maakt het volgens haar voor veel politici moeilijk om eigen standpunten in te nemen. Nadia wijst daarnaast op het feit dat veel politici bezig zijn met electorale berekingen. Wat we nodig hebben zijn politici die vanuit universele waarden aan politiek doen. De mensenrechten kunnen hierbij een ideaal uitgangspunt zijn.

De strijd voor vrede

Na haar job als parlementair medewerker ging Nadia aan de slag als beleidsmedewerker bij Broederlijk Delen en Pax Christi Vlaanderen. Jo Hanssens, toen voorzitter van de vredesbeweging, vergezelde Nadia op haar eerste dienstreis naar Congo. Als we hem vragen waar hij de energie vandaan haalt om zich in te zetten voor vrede in Congo, kaatst hij de bal terug: “De partners ter plaatse zijn levende monumenten, met een eigen, persoonlijk verhaal. Ze hebben opeenvolgende conflicten meegemaakt, ze moesten vluchten en hebben dierbaren verloren. En dan stel je ook de vraag: waar vinden zij de kracht om dit werk te doen?” Het is voor hem een gedeelde kracht die wederzijds versterkend werkt. Het zijn, zo benadrukt Jo, die ‘levende monumenten’ die hem nooit hebben losgelaten.

Nadia vertelt hoe ze leerde van Jo dat veel van de thema’s die vandaag leven, ook in de jaren ’60 en ’70 brandend actueel waren. Vandaag verhit dekolonisatie het debat, in zijn studententijd in Leuven voerde Jo actie tegen structurele ongelijkheid. We kunnen veel van de vorige generaties leren, zegt Nadia. We moeten durven luisteren!

Kolonisatie, een systeem van fundamentele onrechtvaardigheid

In het voorjaar van 2018 lanceerden Broederlijk Delen en Pax Christi de stadswandeling ‘Verhalen over Congo in Antwerpen’. De Ghanees-Antwerpse afrikanist Sarah Agyemang nam samen met haar partner deel aan één van deze wandelingen, en geeft haar impressies van toen mee: “Wat mij vooral shockeerde, was het eenzijdige witte, mannelijke perspectief, het gebrek aan activisme rond wat er nu in deze huidige tijd gebeurt.” Het opzet van de wandeling is om in de geschiedenis te duiken. Maar voor Sarah is het essentieel om er daarbij nadrukkelijk op te wijzen dat kolonisatie een systeem is van fundamentele onrechtvaardigheid. "We kunnen in deze context niet zomaar spreken van handel, het gaat hier over uitbuiting."

Het is van belang dat we het kolonialisme bestuderen en veroordelen, zegt Sarah. We moeten kijken naar wat de gevolgen zijn tot de dag van vandaag. Nadia sluit zich hierbij aan en roept op om aandacht te hebben voor meerstemmigheid in het debat: “We hebben hier in onze samenleving te lang verhalen verteld vanuit een eng perspectief. We moeten meegeven dat er geen eenzijdige verhalen zijn.”

Meer nog: musea, organisaties, politieke partijen … moeten hiermee aan de slag. Inclusiviteit is de leidraad, opdat de diversiteit van deze verhalen haar plaats krijgt. Enkel zo kan men relevant zijn naar de toekomst toe.

Internationale solidariteit als tweerichtingsverkeer

Lieve Herijgers, directeur van Broederlijk Delen, komt als laatste aan het woord. Nadia Nsayi pleit in haar boek sterk voor meer internationale solidariteit in de vorm van de versterking van het Congolese maatschappelijke middenveld. Lieve Herijgers treedt haar hierin bij en stelt dat het in de eerste plaats aan de partners ter plaatse is om de lijnen van hun werking uit te zetten. Programma’s mogen niet enkel en alleen in België geconcipieerd worden maar moeten samen uitgebouwd worden.

Lieve erkent dat er ook hier in België een uitdaging ligt: Er moet meer ingezet worden op het leggen van contacten met de Congolese gemeenschap, met andere Afrikaanse gemeenschappen en gemeenschappen van buitenlandse herkomst. Een organisatie als Broederlijk Delen kan daar een rol in spelen. Als directeur van Broederlijk Delen spreekt Lieve Herijgers niet van een revolutie maar een evolutie. 

Nadia Nsayi vertelt dat ze vaak de vraag krijgt over hoe ze staat tegenover ontwikkelingssamenwerking. Zij roept op om afstand te nemen van de term, en veeleer te spreken van 'internationale solidariteit'. We moeten evolueren naar een oprecht tweerichtingsverkeer. Ze geeft aan dat het debat op een ideologische manier kan gevoerd worden. "Ontwikkelingssamenwerking is een voortzetting van de kolonisatie, en kan best allemaal stoppen" is een vaak gehoorde bemerking, die ook in de chat terugkomt. Maar Nadia benadrukt dat we ook naar de realiteit ter plaatse moeten kijken. Internationale solidariteit kan wel degelijk positieve impact hebben.

Herbekijk en -beluister het volledige gesprek

Wil je het volledige gesprek, inclusief vragen uit het publiek, herbeleven? Dat kan hieronder!

Beschikbaar als video maar ook in Podcast-format.