Maak eindelijk werk van het Non-proliferatieverdrag | Pax Christi Vlaanderen
|
29 mei 2020

De wereld kan niet wachten tot de omgeving ‘klaar’ is voor ontwapening.

Maak eindelijk werk van het Non-proliferatieverdrag

84 vredesorganisaties wereldwijd publiceerden een oproep aan de lidstaten van het Non-proliferatieverdrag om eindelijk werk te maken van een wereld zonder kernwapens. Nu de Herzieningsconferentie die voorzien was om plaats te vinden in april en mei 2020 uitgesteld werd naar volgend jaar, hebben de verdragspartijen een extra jaar om eindelijk leiderschap te tonen. Ook Pax Christi International ondertekende mee de oproep aan staatsleiders wereldwijd. We kunnen het ons immer niet veroorloven nog langer te talmen.

Terwijl de wereld zich mobiliseert om een antwoord te bieden op de dodelijke COVID-19 pandemie, kunnen we het ons niet veroorloven om andere wereldwijde uitdagingen, die ons allen bedreigen, uit het oog te verliezen. Zo zijn er de verslechterende klimaatverandering en de voortdurende dreiging van een catastrofale kernoorlog die onze aandacht verdienen. Dit zijn namelijk “problemen zonder paspoort”, zoals voormalig VN-secretaris-generaal Kofi Annan het noemde.[1]

De schaal van de wereldwijde crisis, veroorzaakt door deze pandemie, is het gevolg van veelvuldige politieke tekortkomingen. Steeds weer hebben regeringen en andere actoren waarschuwingen van wetenschappers wereldwijd voor bedreigingen over grenzen heen en hun aanbevelingen voor noodzakelijke stappen om de effecten ervan te voorkomen of te beperken, genegeerd en naast zich neergelegd. In het geval van COVID-19 zijn de waarschuwingen te lang genegeerd en nu is het te laat.

We bevinden ons niet alleen op een scharniermoment in de strijd tegen het snel oprukkende coronavirus; we zijn ook op een keerpunt in de lang aanslepende inspanning om de dreiging van een kernoorlog te verminderen en kernwapens uit te bannen.

De spanningen tussen kernwapenlanden nemen toe; en zo ook het risico op gebruik van kernwapens; miljarden dollars worden uitgegeven om kernwapens te vervangen en te upgraden; en belangrijke akkoorden die de nucleaire wedloop in toom hielden, staan onder ernstige druk.

Een van de lessen die we uit de huidige wereldcrisis kunnen trekken is dat de wetenschap niet genegeerd kan worden onder het mom van ‘nationaal veiligheid’ beleid, dat winst boven mensen stelt en dat diegenen met de meeste macht bevoordeelt.

Nu we dicht bij de sombere 75ste herdenking komen van de Amerikaanse atoomaanval op de steden Hiroshima en Nagasaki, en nu we ook de 25ste verjaardag kennen van een pakket aan besluiten dat heeft geleid tot de onbeperkte verlenging van het nucleaire Non-proliferatieverdrag (NPV), maken we tegelijk mee dat de conferentie voor de herziening van dat verdrag (voorzien in 2020) is uitgesteld. In deze context willen de organisaties uit het maatschappelijke middenveld, die deze stellingname onderschrijven, de volgende drie kernboodschappen meegeven aan de NPV-partnerlanden:

1. De wereldwijde steun voor het NPV is sterk, maar zijn overlevingskansen op de lange termijn moeten niet voor vanzelfsprekend gehouden worden.

Het is bemoedigend om te zien dat alle landen hun steun aan het NPV hebben uitgesproken, ook tijdens recente vergaderingen van de VN-Veiligheidsraad. Maar het Verdrag is maar zo sterk als zijn implementatie. Hoe langer de op consensus gebaseerde beslissingen van de NPV-herzieningsconferenties onuitgevoerd blijven, hoe minder gewicht het Verdrag en zijn verplichtingen zullen hebben. Voor de levensvatbaarheid van het NPV op de lange termijn moeten alle landen hun verplichtingen volledig nakomen. De engagementen en actieplannen uit eerdere NPV-herzieningsconferenties blijven nog steeds van kracht. Dat geldt ook voor de criteria die zijn overeengekomen tijdens de historische Herzienings- en Uitbreidingsconferentie van 1995, en ook voor de verdere engagementen die tijdens de Herzieningsconferenties van 2000 en 2010 zijn aangegaan. Voor een belangrijk deel zijn deze niet vervuld, en sommige lopen het risico te worden teruggedraaid of helemaal te verdwijnen, zoals het Nieuwe Verdrag voor de Reductie van Strategische Wapens (New START).

2. De ernstige staat van wereldzaken en het stijgende risico op een nucleair conflict en wapenwedloop vragen om nieuw en moediger leiderschap van verantwoordelijke staten.

Het implementeren van actieplannen uit het verleden moet het minimum en niet het maximum zijn van de voortgang in het NPV. Het risico van kernwapengebruik is veel te groot en groeit nog steeds, in het bijzonder nu offensieve cyberoperaties en artificiële intelligentie nooit eerder geziene onzekerheid veroorzaken in de wereldwijde beveiligingsomgeving. Deze omgeving vraagt om moediger handelen van alle landen om nucleaire risico’s te reduceren door het uitbannen van kernwapens. Dat handelen moet geworteld zijn in “diepe bezorgdheid over de catastrofale humanitaire consequenties van elk gebruik van kernwapens”. Vele landen hebben engagement getoond voor nucleaire ontwapening door zich aan te sluiten bij het VN-kernwapenverbod van 2017 (Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons of TPNW). Het TPNW is een belangrijke bijdrage tot de gemeenschappelijke doelstelling om de dreiging van een kernoorlog af te wenden en kernwapens te vernietigen.

3. Zij die zich tegen verandering verzetten zeggen ook dat de ‘omgeving’ niet klaar is voor verdere vooruitgang, maar verantwoordelijke actoren wereldwijd gaan de uitdaging aan.

De wereld kan niet wachten tot de omgeving ‘klaar’ is voor ontwapening. Het is waar dat successen bij preventie en oplossen van conflicten, controle over niet-nucleaire militaire capaciteit, bescherming van mensenrechten, bescherming van klimaat en milieu en andere belangrijke inspanningen de ontwapening kunnen helpen faciliteren. Maar ook actie ondernemen voor ontwapening door akkoorden te onderhandelen of door eenzijdige stappen helpt om een omgeving te scheppen voor het realiseren van een kernwapenvrije wereld en tegelijk aan een klimaat van wederzijds vertrouwen op te bouwen dat een positieve bijdrage levert om ook andere dringende wereldproblemen op te lossen.

Het uitstel van de NPV-herzieningsconferentie van 2020 biedt een niet eerder geziene mogelijkheid om de huidige gang van zaken te veranderen, bittere politisering achter ons te laten en de inspanningen te focussen op het einde van alle kernwapens.

De 84 ondertekenende organisaties roepen de NPV-partnerlanden en de internationale gemeenschap op om deze extra tijd verstandig te gebruiken. De huidige situatie vereist nieuw en moediger leiderschap van verantwoordelijke landen om samen te werken aan de opbouw van meerderheidssteun voor een actieplan dat de NPV-artikel VI-doelen vooruithelpt. Zo ontstaat het hoognodige momentum voor verdere voortgang in ontwapening en zo de mensheid te vrijwaren van de gesel van een kernoorlog.

Wil je meer weten? Lees dan de volledige briefing paper, met ondertekenaars (in het Engels).



[1] De slotwoorden van de heer Annan tijdens het Skoll Wereld Forum over sociaal ondernemerschap, 12 april 2013. Zie:  https://www.kofiannanfoundation.org/speeches/the-courage-to-change/

Foto: VN NPT Revision Conference 2015, ICAN/Common Creatives