|
28 juni 2017

Een verbodsverdrag heeft op verschillende vlakken een directe en concrete impact

Tags

#NuclearBanBlog 1: Wat is de impact van een nieuw verbodsverdrag op kernwapens?

2017 is een historisch jaar in de strijd voor een kernwapenvrije wereld. In maart 2017 gingen multilaterale VN-onderhandelingen van start, gericht op de creatie van een nieuw juridisch instrument dat kernwapens verbiedt. 132 VN-lidstaten namen deel aan deze onderhandelingen. Van 14 juni tot 7 juli 2017 verzamelen deze landen opnieuw in New York voor een tweede onderhandelingsronde. De algemene verwachting is dat er tegen 7 juli 2017 een finaal verdrag gestemd zal worden

België weigert deel te nemen aan deze multilaterale onderhandelingen en beweert dat en nieuw verbodsverdrag geen enkele impact zal hebben. Dit klopt niet: een verbodsverdrag verhoogt de druk op kernwapenstaten om hun oude en juridisch bindende ontwapeningsbeloftes eindelijk uit te voeren, versterkt de legitimiteit van het Non-proliferatieverdrag, heeft een concrete impact op het beleid van de kernwapenstaten (wat erkend wordt door de kernwapenstaten zelf), en heeft een concrete impact op de financiering van kernwapens.  Pax Christi Vlaanderen-medewerker Willem Staes, die de VN-onderhandelingen bijwoont, legt uit.

1. Een verbodsverdrag verhoogt de druk op de kernwapenstaten om hun ontwapeningsbeloftes uit te voeren

Een verbodsverdrag is geen revolutionaire stap en staat niet gelijk aan onmiddellijke volledige ontwapening. Het is een logische volgende stap in een gradueel proces dat leidt tot een omvattende kernwapenconventie en volledige nucleaire ontwapening. Ook bij andere massavernietigingswapens was een verbod altijd het logische startpunt voor volledige eliminatie. Een nieuw verbodsverdrag verhoogt de druk op kernwapenstaten -die allemaal grootschalige en dure moderniseringen van hun nucleaire arsenalen plannen- om hun decennia-oude ontwapeningsbeloftes eindelijk uit te voeren. Zonder de nieuwe dynamiek die een verbodsverdrag tot stand brengt, is er geen enkele reden om te veronderstellen dat de kernwapenstaten deze beloftes nu wél zullen uitvoeren.

2. Een verbodsverdrag versterkt het Non-proliferatieverdrag

Een verbodsverdrag versterkt het Non-proliferatieverdrag (NPV) en vermijdt een nieuwe nucleaire wapenwedloop. Sterker nog: een nieuw verbodsverdrag is essentieel om een ineenstorting van het NPV te vermijden. Steeds meer landen raken immers in toenemende mate gefrustreerd over het gebrek aan ontwapening van de vijf erkende kernwapenstaten. Die beloofden in 1970 – door het NPV te ratificeren- om nucleair te ontwapenen en te onderhandelen over een nieuw internationaal verbodsverdrag op kernwapens. Andere landen beloofden in ruil geen kernwapens te verwerven. Van de beloftes van de kernwapenstaten kwam echter weinig in huis, tot groeiende frustratie van de niet-kernwapenstaten. “Als zij (de kernwapenstaten) hun deel van de deal niet nakomen en bovendien hun kernwapens moderniseren, waarom zouden wij ons deel (verbod op verwerving van kernwapens) nog moeten nakomen?”, klinkt het steeds luider. Doordat een nieuw verbodsverdrag de druk verhoogt op de kernwapenstaten om te ontwapenen, verhindert het dat niet-kernwapenstaten zich niet langer iets aantrekken van hun belofte om geen kernwapens te verwerven.

3. Een verbodsverdrag heeft een concrete impact op het beleid van de kernwapenstaten

België en andere pro-kernwapenstaten hinken al jaren op twee gedachten: enerzijds stellen ze dat een verdrag ‘geen enkele impact zal hebben’, maar anderzijds benadrukken ze keer op keer dat een nieuw verdrag ‘gevaarlijk’ is. Ze verduidelijken niet hoe een verdrag dat geen enkele impact heeft, tegelijk een gevaarlijke impact zal hebben. De kernwapenstaten geven bovendien zelf toe dat een nieuw verbodsverdrag belangrijke en concrete gevolgen zal hebben.

Zo riepen de Verenigde Staten op 17 oktober 2016 alle NAVO-bondgenoten op om tegen de resolutie te stemmen die het mandaat gaf om in 2017 verbodsonderhandelingen op te starten. De uitgelekte brief zet de concrete militaire implicaties van een verbodsverdrag op een rijtje, en bewijst zo dat een verbodsverdrag – zelfs zonder medewerking van de kernwapenstaten- een significante en concrete impact zou hebben. Ondertekenaars van het nieuwe verbodsverdrag zouden niet langer kunnen deelnemen aan nucleaire planning en training, terwijl ze ook hun luchtruim en havens zouden moeten sluiten voor vliegtuigen en schepen die kernwapens vervoeren. De “nuclear burden sharing”, in de vorm van de aanwezigheid van Amerikaanse kernwapens op Europese bodem, zou in gedrang komen, terwijl ondertekenaars niet langer “dual capable” gevechtsvliegtuigen kunnen kopen die kernwapens kunnen dragen.

Ook de Franse regering oefende druk uit op Franse Europarlementsleden om tegen een resolutie te stemmen die EU-lidstaten oproept om deel te nemen aan de VN-onderhandelingen over een verbodsverdrag. De Amerikaanse VN-ambassadrice Nikki Haley hield bij aanvang van de VN-onderhandelingen in maart 2017 ook een opvallende protesttoespraak bij de ingang van de conferentiezaal. Ze toonde zo nogmaals aan dat de kernwapenstaten wel degelijk wakker liggen van een toekomstig verbod.

Dit alles doet een eenvoudige vraag rijzen: als een verbodsverdrag geen enkele impact heeft, waarom investeren kernwapenstaten als de Verenigde Staten en Frankrijk dan zoveel diplomatieke energie in het voorkomen van een verbodsverdrag?

4. Een verbodsverdrag bemoeilijkt de financiering van de kernwapenindustrie

Een nieuw verbodsverdrag zou ook een onmiddellijke concrete impact hebben op de financiering van kernwapens. Kernwapenstaten zijn immers sterk afhankelijk van private bedrijven voor de productie, onderhoud en modernisering van hun kernwapenarsenaal. Onderzoek van PAX Nederland toont dat tussen januari 2013 en augustus 2016 wereldwijd minstens 390 financiële instellingen 498 miljard USD investeerden in 27 bedrijven die betrokken zijn bij de nucleaire activiteiten van Frankrijk, India, Israel, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. In België gaat het onder meer over KBC Bank, dat in 2016 117 miljoen dollar investeerde in kernwapens.

Private bedrijven verdedigen deze investeringen door te stellen dat kernwapens niet expliciet verboden zijn onder internationaal recht. Doordat een nieuw verbodsverdrag kernwapens expliciet buiten de wet plaatst, zullen private bedrijven hun investeringen in kernwapenactiviteiten moeten herbekijken. 

Ga naar Blog 2

Ga naar Blog 3