Actueel

Peace Stories: Naar een diplomatieke oplossing voor duurzame vrede in Syrië?

Voor de reeks Peace Stories van Pax Christi International schreef Paul Lansu een bijdrage over Syrië, dat al zeven jaar in oorlog leeft.

Damascus, de hoofdstad van Syrië, gold in de Arabische wereld altijd als een van de invloedrijkste centra van macht en cultuur, samen met Caïro en Bagdad. Sinds 2011 trekt een sektarisch en geopolitiek conflict een moordend spoor over en door het land.

De jaren voor de oorlog

De burgeroorlog ‘startte’ na een periode – van 2006 tot 2011 – van extreme droogte. Gemiddeld viel er toen 60% regen minder dan normaal, veeteelt en akkerbouw gingen dramatisch achteruit. De plattelandsbevolking verloor have en goed en trok naar de grote steden, vooral Damascus en Aleppo. Ze belandde er in krottenwijken, ondervoed en zonder werk. Er ontstonden rellen, medeoorzaak van het begin van de burgeroorlog.

Bovendien was de bevolking in Syrië enorm toegenomen: van 6.5 miljoen inwoners in 1970 tot 23 miljoen in 2013.

Ten slotte zwengelden de gebeurtenissen in Tunesië en Egypte en in andere Arabische landen in 2011 ook de hang naar verandering en democratisering bij de jonge Syrische bevolking aan. Dat leidde tot protest, tot rebellie, gericht op medebeslissingsrecht over hoe Syrië verder moest evolueren.

President Assad antwoordde daarop met bruut geweld, hij wilde de ambities van zijn eigen volk breken. Actie en reactie hebben zo geleid tot een oncontroleerbaar kluwen van radicalisering en sektarisme dat jihadi’s van overal ter wereld aantrok en waarin regionale en internationale machten zich mengden.

Ontelbare slachtoffers

De Syrische burgeroorlog leidde tot een humanitaire ramp in het land. 13.5 miljoen inwoners hebben dringend hulp nodig; 6.5 miljoen van hen zijn op de vlucht. Er vielen al 400.000 burgerdoden.

Militair werd de actie tegen Assad gelanceerd door Het Vrije Syrische leger (FSA, Free Syrian Army) samengesteld uit o.m. gedeserteerde militairen van het Syrische leger. De politieke vleugel daarvan was de Syrische Nationale Raad (Syrian National Council SNC) gesticht in Istanboel in 2011. Niet alleen soennieten en christenen maakten er deel van uit maar ook Koerden, moslimbroeders en zelfs de Assyrische minderheid.

De SNC werd erkend in december 2012 door de Verenigde Staten, Frankrijk en enkele Arabische landen. Dit werd gecontesteerd door verschillende islamitische groeperingen, o.m. Jabbat al Nusra. In totaal verschenen er een 1000-tal gewapende groeperingen op het slagveld, die niet alleen tegen Assad front vormden maar ook elkaar bekampten.

Het Syrische leger van zijn kant werd bewapend door Rusland met modern gesofisticeerd wapentuig.

Midden in die chaos ontstond bovendien de Islamitische Staat (ISIS of Daesh). Een ‘kalifaat’ met als band tussen de bewoners één gemeenschappelijke overtuiging. En dat zich zou uitstrekken van Syrië tot Irak. Een kalifaat dat vele gewapende strijders rekruteerde van overal ter wereld.

Het optreden van al die gewapende krachten leidde tot terreur t.a.v. vele bevolkingsgroepen en tegenover landen die ISIS niet wilden steunen. ISIS werd en wordt bekampt door een internationale coalitie geleid door de VS.

Het Syrische regime, gesteund door Rusland en Iran, lijkt duidelijk de bovenhand te hebben in de strijd. Van een politieke oplossing van het conflict is nog geen sprake. De rebellen in Syrië en de meeste buitenlandse betrokkenen houden het erbij dat president Assad best in ballingschap zou gaan. Assad weigert echter deze stap te zetten, daarin gesteund door enkele landen, w.o. Rusland en Iran.

De situatie wordt nog ingewikkelder gemaakt door de zgn. Koerdische kwestie. De Koerden vochten mee tegen ISIS en hoopten dat er – in ruil daarvoor – een autonoom Koerdistan komt.

Rusland heeft de sleutels in handen

Uiteindelijk is de uitdaging om Syrië tot een vredevol en opnieuw eengemaakt land herop te bouwen. Wellicht is de beste formule daarvoor een federaal system waarbij rekening wordt gehouden met etniciteit en met religie.

Moskou is in dergelijke onderhandelingen echter de hoofdrolspeler en Rusland wil vooral een sterk en gecentraliseerd land. Die hoofdrol dwong het af door zijn enorme oorlogsinspanningen om Assad te ondersteunen. Het wil zo vooral zijn aanwezigheid in die regio rond de Middellandse Zee consolideren. Daartegenover staat het onvermogen van Rusland om daadwerkelijk – financieel – de heropbouw van Syrië mee te financieren.

De tijd om te komen tot een staakt-het-vuren, onderhandelingen, oplossingen zoeken en heropbouwen is nu aangebroken. De Verenigde Naties nemen daarvoor best de coördinerende rol op zich. Er moet niet alleen veel letterlijk heropgebouwd worden, er moet vooral gewerkt worden aan een nieuw klimaat van wederzijds vertrouwen in het land.

Brussel, 16 februari 2018

Fr. Paul Lansu
Senior Policy Advisor Pax Christi International

Deze tekst is een verkorte, Nederlandstalige versie van het artikel How do we move from powerlessness and complexity to a diplomatic solution and lasting peace in Syria?, een Engelstalige bijdrage voor de Peace Stories Blog, op de site van Pax Christi International.

Foto: Jordi Bernabeu/Creative Commons