Actueel

Recensie: De zwarte dood. Hoe de pest Europa veranderde

In zijn laatste, postuum uitgebrachte boek beschrijft politicoloog en cultuurfilosoof Mark Heirman hoe de catastrofale pestepidemie, die van de 14de tot diep in de 18de eeuw Europa teisterde, het continent veranderde.

Na het plotse overlijden van Mark Heirman op 3 maart 2018 bracht Uitgeverij Houtekiet postuum zijn laatste boek uit: De zwarte dood. Hoe de pest Europa veranderde. Het manuscript was zo goed als klaar op de dag van zijn dood. Houtekiet heeft altijd een grote waardering gehad voor Heirmans werk. Tussen 1995 en 2018 verscheen er jaar na jaar een nieuw belangwekkend boek van deze Vlaamse cultuurfilosoof en denker rond oorlog en vrede.

De rode draad in het jongste boek van Mark Heirman is de pestepidemie, die in opeenvolgde golven van 1347 tot 1772 grote delen van Europa teisterde. Alleen al in de periode van 1347 tot 1352 vielen circa 30 miljoen doden te betreuren. De auteur noemt dit de grootste catastrofe die Europa ooit trof. Na 1352 volgden nog andere perioden waarbij de pest, ook zwarte dood genoemd, als doodzaaier in Europa rondwaarde.  

Ongewild denk ik aan de twintigste eeuw, die in twee nooit geziene wereldoorlogen op een andere wijze miljoenen mensen het leven kostte. Verhoudingsgewijs stierven er meer mensen door de pest tussen 1347 en 1772 dan door de oorlogen van de twintigste eeuw.  Deze ramp noemt Heirman “kosmisch geweld en doodslag buiten de mens om”. De oorlogen van de twintigste eeuw daarentegen waren het waanzinnig werk van mensen. Een eerder boek van Mark Heirman uit 1995 kreeg als titel mee: De waanzinnige twintigste eeuw. Oorlog en vrede van 1914 tot 1994.

Zoals in alle voorgaande boeken bevat dit laatste boek van Mark Heirman een schat aan gegevens en feitenmateriaal. De brede cultuurhistorische context komt opnieuw uitdrukkelijk ter sprake. De auteur toont aan hoe de ‘zwarte dood’ mee het einde van het middeleeuwse Europa inluidde. De dood van onnoemelijk veel pestlijders schiep een leegte die door nieuwe filosofische, religieuze en culturele ontwikkelingen werd ingevuld. Dit boek daagt eens te meer uit na te denken over de groeiprocessen die Europa heeft gekend tot wat het vandaag is in de soms onontwarbare knoop van sterktes en tekortkomingen.  

Als hedendaags auteur laat Mark Heirman ons een brede waaier van boeiende publicaties na die onze hedendaagse culturele en politieke situatie en veel van wat met oorlog en vrede te maken heeft beter doet begrijpen. Het tijdschrift Koerier waarin deze bespreking verschijnt, is trouwens ontstaan in 1973 vanuit eenzelfde taaie en volgehouden inzet, met Mark Heirman als eerste hoofd- en eindredacteur. Pax Christi blijft Mark Heirman heel dankbaar voor het prachtige werk dat hij ook binnen onze vredesbeweging tot stand heeft gebracht. (Jo Hanssens) 

Mark Heirman, De zwarte dood. Hoe de pest Europa veranderde, Houtekiet, 2018, 238 blz.

Deze recensie verscheen in Koerier 6/2018 - november-december 2018.