Actueel

Recensie: Herboren. Hier komt een nieuwe Belg

Hanne Vervaele van U Move 4 Peace sprak met Majd Khalifeh, naar aanleiding van de publicatie van zijn boek 'Herboren'.

Majd Khalifeh, eerste Jongerenambassadeur voor de Vrede van Pax Christi Vlaanderen, belandde 14 jaar geleden als stateloze Palestijn in België. Tegenwoordig werkt hij als buitenlandjournalist op de VRT. En is hij niet meer staatloos: getuige daarvan zijn kersverse boek: Herboren, hier komt een nieuwe Belg. Een gesprek.

Een aantal passages in je boek zijn voor U Move 4 Peace-medewerkers zeer herkenbaar. Wij werken met nieuwkomers via participatief theater. Jongeren in opvangcentra ervaren het vele ‘wachten’ vaak als een zware belemmering. Welke boodschap kan Herboren aan die nieuwkomers geven?  

Blijf niet wachten, neem zelf een eerste stap. Je omgeving kan laten uitschijnen dat ‘wachten’ de enige optie is, maar dat klopt niet. Je kan je actief voorstellen aan de nieuwe samenleving. Onderzoek wat je kan in dit land, wat mogelijk is voor jou. Er zijn organisaties genoeg waar je terecht kan.

Ga op zoek naar je eigen passie en behoefte. Zelf wilde ik in de eerste plaats kennismaken met de lokale cultuur. Ik besefte al snel dat dit niet ‘op zijn Arabisch’ zou gaan: spontaan buren leren kennen of mensen op straat aanspreken lukte niet. Mijn kennismaking met de Chiro was daarom een openbaring. De terugkomst in het opvangcentrum na mijn eerste zondag spelletjes spelen leek wel een tijdreis. Iedereen rond mij was nog altijd aan het wachten, terwijl ik net dertig mensen had leren kennen van de lokale gemeenschap in Broechem.

Als je hier aankomt als dokter, vertaler, bakker, … zoek dan uit wat je kunt doen. Vandaag komen veel vluchtelingen uit het Midden-Oosten, gevlucht voor oorlog. Er zitten ook veel hoogopgeleiden bij. Ze kunnen wel wat aan. ‘Actief zijn’ wordt niet bepaald door papieren of de plaats waar je woont. Voorbijgaan aan het wachten is niet alleen goed voor de samenleving, het is in de eerste plaats nuttig voor jezelf.

En een tweede element: werk aan je taal. Hoe je er ook over denkt, taal is een niet te onderschatten element. Je kunt geen succes boeken in het leven en in de samenleving zonder de taal te spreken van je nieuwe land, zonder de ziel van die taal te leren kennen.

Je schrijft: “Hoe zal ik dit land kunnen overtuigen dat ik nergens anders een toekomst kan opbouwen, dat ik een kans verdien, dat ik iets te bieden heb? Ik ben echt niet van plan om op mijn luie krent te zitten wachten tot ik word uitgenodigd voor een tweede gesprek, waarvan de uitkomst bovendien hoogst onzeker is, wat de anderen ook mogen beweren. Ik trek me terug op mijn kamer, neem een blad papier en lijst de verschillende doelen op die ik wil bereiken: 1 taal leren, 2 vrienden maken, 3 job zoeken om mijn studies te kunnen betalen, 4 diploma behalen”. Die doelen hing je op aan je kast in het opvangcentrum en heb je stuk voor stuk afgevinkt. Heb je 14 jaar later nog zo’n lijstje? En welke doelen staan daar dan op?

Mooie vraag. Die heeft nog geen enkele journalist gesteld. Er hangt een lijstje in Grimbergen. Tegenwoordig plan ik meer jaar na jaar. Ik heb op dit moment nog geen plan van wat ik wil bereiken in 20 jaar. Ik heb de lijst voor 2017 nog eens bekeken en ik ben tevreden. Mijn boek Herboren stond er uiteraard op.

Of ik nu plan op de korte of lange termijn, ik vind het belangrijk dat zo’n lijstje verschillende aspecten van mijn leven bevat: professioneel, maar ook sociaal. Nieuwkomers laten meestal veel familie achter. In de Arabische cultuur speelt familie een andere rol dan in het individualistische Europa. Ik denk na of ik mijn vader het komende jaar zal kunnen zien, mijn broer, etc. (Majds familie woont verspreid over verschillende landen).

Naast professionele, sociale, financiële en gezondheidsaspecten hecht ik veel belang aan spiritualiteit. Ik kan niet herinneren wanneer ik voor het laatst naar een moskee ben geweest. Ik leef als een vrij mens, ook wat betreft mijn geloof. Ik volg geen enkele stroming, geen imam, geen sjeik. Ik beleef mijn spiritualiteit individueel. Ik denk dan ook na hoe ik aan de drukte van het leven kan ontsnappen en aan mijn rust kan werken.

Ik probeer naar culturele evenementen te gaan: theater, muziek. (ik geef Majd een uitnodiging voor de première van PeaceCraft. Hij lacht met mijn’ sluikreclame’). Als ik na een drukke dag op de redactie in Bozar kan gaan luisteren naar een oedspeler uit Palestina, dan is de drukte van de dag op slag weggeveegd.

Herboren begint puur autobiografisch. Je neemt de lezer op sleeptouw op jouw levenspad. Gaandeweg wordt het boek meer een persoonlijk statement voor samen leven en diversiteit. Je zet hier paden uit voor de nieuwkomer, maar ook voor de maatschappij.

Integratie werkt in twee richtingen. Natuurlijk zijn er mensen die meteen steigeren als ik zoiets zeg: het is ‘ons’ land, het zijn ‘onze’ waarden, ‘zij’ moeten zich aanpassen aan de wetten hier, ...

Mijn reactie daarop is: ‘Ja’, ‘ja’ en ‘ja’, ‘maar’ … om een mens te helpen integreren in je maatschappij moet je zijn mentaliteit, de cultuur waarin hij opgroeide, leren kennen en begrijpen. Het is de plicht van een nieuwkomer om de wetten en de grondwet te respecteren. Maar de maatschappij moet de nieuwkomer die wetten niet ‘opdringen’, maar laten ervaren.  Zodat hij of zij zich die wetten eigen kan maken, en ze zelfs mee kan helpen beschermen.

Er mag in Vlaanderen best wat meer openheid komen voor andere culturen. Er is nood aan meer, andere én correcte informatie over nieuwkomers, over vluchtelingen. De politiek speelt daarin niet altijd een mooie rol. Sommige politieke partijen geven hun achterban foute informatie mee. Op die manier creëer je onwetendheid en dat leidt dan weer tot angst. Ook voor de media is er natuurlijk een rol weggelegd. Ik probeer die als journalist op te nemen. Ik probeer, naast feiten, cijfers, aantallen en nationaliteiten aan de frontlinies, vooral mensen in beeld te brengen. Mensen met verlangens en dromen.

Interview: Hanne Vervaele

Deze recensie verscheen in Koerier 6/2017, november-december 2017

Majd Khalifeh, Thijs Delrue, Herboren – Hier komt een nieuwe Belg, Van Halewyck, 2017, 208 blz.