Actueel

Recensie: Het Arabische kruitvat

Mark Heirman schetst de brede historische, politieke en culturele achtergronden van islamitisch geweld: een toegankelijke visie voor ieder die iets beter wil begrijpen wat in de Arabische wereld gaande is.

Dit voorlaatste boek van Mark Heirman verdient zoals zijn twintig andere boeken meer dan gewone aandacht. Op zijn gekende erudiete wijze gaat hij in op een regio die tot vandaag getekend is door oorlog en geweld. De auteur beschrijft ook hier de brede historische, politieke en culturele achtergronden van zijn onderwerp. Hij wordt terecht een Vlaamse cultuurfilosoof en polemoloog genoemd. Zo hebben wij hem ook gekend als redacteur en denker bij Pax Christi in de jaren ’70 en ’80 van vorige eeuw.

In zijn proloog ‘Het Arabische hart van de islam’ motiveert Mark Heirman de keuze van zijn thema. Ik citeer: “De vraag of het geweld in de Arabische wereld en de terreur die Europa in zijn greep heeft een Arabisch of een islamitisch profiel heeft, is geen semantische vraag. De Arabische wereld is een conglomeraat van culturen op basis van taal, religie, geschiedenis en gedeelde sociaaleconomische kenmerken. De islamitische wereld verwijst naar een monotheïstische religie, de tweede meest verspreide godsdienst ter wereld.” Dit leidt tot de volgende vaststelling: “De Arabische wereld omvat hooguit een kwart van de islamitische wereld. Toch is het in de Arabische wereld dat de meeste klappen vallen.”

Het eerste hoofdstuk over ‘De Ottomaanse erfenis’ gaat vier eeuwen terug in de tijd. Het tweede hoofdstuk over ‘Het ontwaken van de Arabische wereld’ begint daarentegen in 1918. De auteur gaat vervolgens in op de oorlogen tussen de jonge staat Israël en de Arabische landen. Dit loopt parallel met de pan-Arabische droom van Nasser. De islamitische revolutie in Iran in 1970 en de niet-eindigende oorlog in Afghanistan komen eveneens aan bod. Vanaf 2001 begint een reeks van Golfoorlogen met Saddam Hoessein én de Verenigde Staten in de hoofdrol. Ook het aanhoudend gewapend conflict tussen Israël en Palestina wordt in een afzonderlijk hoofdstuk beschreven en geduid.   

De zogeheten Arabische lente in 2011 liet aanvankelijk een hoopvolle kentering vermoeden, maar eindigde in een nachtmerrie met de verwoestende oorlog in Syrië. De eerste zin van het boek luidt: “Van alle oorlogen die in 2016 wereldwijd uitgevochten werden, eiste er geen zo’n bloedige tol als de Syrische oorlog.” Het boek eindigt met een beschrijving van de Syrische oorlog zoals die zich voltrok van 15 maart 2011 tot juni 2017, publicatiedatum van dit boek.

Dit boek is een aanrader voor ieder die iets beter wil begrijpen wat in de Arabische wereld gaande is. Het leest zoals alle andere boeken van Mark Heirman vlot en onderhoudend. We kunnen hem niet beter gedenken dan ook zijn voorlaatste boek ter hand te nemen en tot ons te laten spreken. (Jo Hanssens)

Mark Heirman, Het Arabische kruitvat – Op zoek naar de Arabische wortels van het islamitisch geweld, Houtekiet, Antwerpen/Amsterdam, 2017, 253 blz.

Deze recensie verscheen in Koerier 2/2019 - maart-april 2019.