Actueel

Recensie: Kongo, een voorgeschiedenis

Lucas Catherine reconstrueert een stuk graag weggemoffelde koloniale geschiedenis van België, aan de hand van verhalen van Belgen en hun ervaringen in Congo/Kongo-Vrijstaat.

Lucas Catherine is gespecialiseerd in de Arabische wereld, Congo en Brussel. In Kongo, een voorgeschiedenis brengt hij verhalen van Brusselaars over het leven in Kongo-Vrijstaat. Dat gebied heet vandaag de ‘Democratische Republiek Congo’ en werd in 1885 aan koning Leopold II toegewezen tot 1908. Eén van de hoofdrolspelers in het boek is zakenman Albert Thys. Thys was niet enkel de vader van de eerste spoorweg maar ook voorstander van een meer ‘rationale en wetenschappelijk kolonisatie’ in Congo. Hij kwam in conflict met Leopold II, die veeleer een ‘plunderkolonisatie’ verkoos. De rubberproductie was dé winstgevende activiteit. Het koloniale leger (Force Publique) werd ingezet om met geweld de bevolking tot produceren te dwingen. De verhalen over afgehakte handen dateren uit die periode.

Catherine brengt twee opmerkelijke figuren die (bewust?) niet opduiken in onze koloniale geschiedenis, weer tot leven. De eerste is Pieter van den Broecke, die al begin 17e eeuw naar Kongo reisde. Zijn getuigenissen zijn belangrijk omdat ze illustreren dat er een beschaving was vóór de oprichting van Kongo-Vrijstaat. De tweede figuur is Maurice Calmeyn, die als ‘toerist-jager’ naar daar trok. Hij werd één van de eerste kritische stemmen over de Belgische kolonisatie. Kongo, een voorgeschiedenis biedt een relevant kader voor de actuele discussies over de standbeelden van Leopold II. Ten eerste herinnert het ons dat de toenmalige hiërarchische opdeling van de mensheid aan de basis ligt van het koloniale en racistische beschavingswerk. Vandaag is dat racisme nog steeds voelbaar. Ten tweede leert het ons dat het misdadige van de kolonisatie een gedeelde verantwoordelijkheid was: van de monarchie, van de Belgische staat en van de privésector. Allemaal hebben ze geprofiteerd van de uitbuiting van Congo. Catherine sluit zijn boek af met een oproep om de Belgische koloniale geschiedschrijving te reconstrueren. Met Kongo, een voorgeschiedenis levert hij alvast een belangrijke bijdrage aan die reconstructie. (Nadia Nsayi)

Deze recensie verscheen in Koerier 5/2017, september-oktober 2017

Lucas Catherine, Kongo. Een voorgeschiedenis, EPO, 2017, 241 blz.