Actueel

Recensie: Zo begin je een revolutie

Pussy Riot-activiste Nadja Tolokonnikova schreef haar ervaringen als dwarsligger tegen het Poetin-regime neer in een pittig boek, vol aanstekelijke anekdotes en energieke getuigenissen.

Op 3 maart 2012 arresteerde de politie van Moskou Nadja Tolokonnikova voor het punkgebed “Moeder van God, jaag Poetin weg” dat ze met andere leden van Pussy Riot in de Christus Verlosserkathedraal had gebracht. De protestgroep uit Sint-Petersburg met hun felgekleurde bivakmutsen werd in een klap internationaal bekend als symbool van protest tegen het regime van Vladimir Poetin. Tolokonnikova kreeg twee jaar cel wegens hooliganisme na een proces dat internationaal op felle kritiek stuitte.

 ‘Zo begin je een revolutie’ is Tolokonnikova’s relaas van het ontstaan van Pussy Riot, hun acties, het proces en hun gevangenschap. Met zijn vele anekdotes, aforismen, aansporingen tot opstand en citaten lijkt dit soms een plakboek van een tiener, maar dan wel een die droomt van het omverwerpen van het patriarchaat en het autocratische politieke systeem van haar land. Tolokonnikova vertelt over het leven als feministe in een grondig seksistische samenleving, verliefd worden op medegevangenen en de hypocrisie van de Russische elite en orthodoxe kerk. Ze schrijft evengoed over Plato als over manieren om de politie te snel af te zijn.

Het boek is een scherpe aanklacht tegen het Russische gevangenissysteem en rechtspraak, en etaleert de absurditeit van haar proces, met als hoogtepunt het tenenkrullende “psycholinguïstisch forensisch onderzoek” naar de tekst van het punkgebed. De sterkste passages zijn diegene waarin ze haar benarde tijd in een strafkamp in Mordovië beschrijft.

De onverzadigbare drang tot verzet en actie loopt als een rode draad door het boek: ‘Kweek een cultuur van revolte’, schrijft ze. De voorbeelden die ze geeft, doen soms als platitudes aan. Maar in een land als Rusland, met een autocratisch regime waarin vrijheid van meningsuiting en dissidentie niet vanzelfsprekend zijn, is elke uiting van verzet op zich al waardevol. Als het spreken je verhinderd wordt, is elk woord al een transgressie, de basis voor succesvol verzet. Daarom dat de opeenstapeling van voorbeelden en kleine gestes na een tijd aanstekelijk werkt, ook al zijn ze afzonderlijk eerder triviaal. Tolokonnikova is oprecht in haar zoektocht naar de mogelijkheid van dissidentie in een onderdrukkend regime. En van die zoektocht is dit boek een boeiende weergave. (Daan Nicolay)

Deze recensie verscheen in Koerier 4/2017, juli-augustus 2017

Nadja TOLOKONNIKOVA – vertaald door Ton ZWAAN, Zo begin je een revolutie, Atlas Contact, 2017, 240 blz.