Actueel

|
2 december 2016

Liefde is het enig wezenlijk antwoord op bedreigingen

Terugblik op herfstsessie 'Opleiding Vredeseducatie' 2016

Prof. Dirk De Wachter was de hoofdspreker voor de herfstsessie van de Opleiding Vredeseducatie, een opleiding die ondertussen al 6 jaar wordt ingericht door een stuurgroep van o.a. experts uit de Universiteit Antwerpen, het Vredescentrum van de stad en de provincie Antwerpen en Pax Christi Vlaanderen.

Wij hollen onszelf voorbij

De Wachter begon zijn exposé met een foto van kunstenares Marina Abramovic, die op een krukje kijkt naar een muur van stenen: zij wacht. En dat is ook wat De Wachter als eerste stelling naar voor bracht: we moeten beter in staat zijn om af en toe eens te wachten. Het wachten mag meer aanwezig zijn in ons leven. Zonder af en toe eens stil te staan, hollen wij onszelf voorbij en doen we oneer aan aan ons 'zijn'. Mensen die niet mee kunnen in dat gehol en geren, geraken psychisch ziek. Maar psychisch kwetsbare mensen staan wel dichter bij het 'zijn', zo stelt De Wachter.

Mensen voelen zich - al dan niet meer dan vroeger - bedreigd. Bedreigingen zijn overal, maar het enige echte 'wapen' tegen de angst die deze bedreigingen met zich meebrengen, is de liefde. Zonder liefde vervallen we in liefdeloosheid. Zo ziet ook Michel Houellebecq het: als de liefde verdwijnt dan dreigt het leven herleid te worden tot zeer weinig. Daarom zoekt Houellebecq naar liefde en verbondenheid. De liefde is het enige wezenlijke dat antwoord kan bieden op bedreigingen. 

Levinas spreekt dan over 'het gelaat van de ander': de blik van de ander die mij raakt, die mij doet 'zijn'. De Wachter beschrijft de filosofie van Levinas als haast onbegrijpelijk, maar stelt dat prof.em. Roger Burggraeve hier aan te raden literatuur over heeft geschreven (zie hiervoor ook de publicatie van Pax Christi Vlaanderen uit 2014: In gesprek met de vreemde ander). 

Stilstaan en luisteren

Een andere stelling die De Wachter poneert, stelt dat het leven eigenlijk 'niet te doen' is. Het leven is eigenlijk ondraaglijk. Maar we doen met z'n allen alsof het allemaal heel plezant is: het leven is een vrolijke boel. Mensen met depressies of andere psychische klachten worden dan beschouwd als 'ziek' en 'raar': ze krijgen een pilletje om weer vrolijk te worden. Uiteraard moeten deze mensen niet in hun lijden blijven zitten, maar het is ook aan de anderen om even stil te staan en te luisteren naar wat deze 'zieke' mensen hebben te zeggen. Luister naar hun noodlottigheid, verdriet, kwetsuren, want zij kregen toegang tot het 'il y a', het wezen van het 'zijn'.

Tegenover de bedreiging staat dus de liefde, maar ook het genieten, la jouissance. Het gaat hier niet om het grote genot dat niet gek en duur genoeg kan zijn, ook niet om seksueel genot, maar wel om het kleine genot: het genot van een zonnestraal, het genot van een prachtige boom in de tuin, die je nooit eerder zag staan, het genot van de kleine, onopvallende dingen. Levinas spreekt ook over la caresse: de streling. Aanraking is een eerste stap in een proces van genezing wanneer men zich bedreigd voelt. Een vorm van streling of aanraking is soms nodig alvorens er iets anders kan gebeuren.

Arbeid wordt in onze tijd vaak bestempeld als lastig, zelfs als een bedreiging voor onze persoon. Maar wat als we nu eens voldoening zouden halen uit onze arbeid? Wat als wat wij moeten doen 'om den brode' mij ook baat geeft op vlak van mijn welbevinden? In de christelijke traditie wordt arbeid vaak gezien als iets onbaatzuchtigs. Maar laten we er toch maar iets baatzuchtigs van maken: voldoening is toegestaan. Arbeid is geen noodzakelijk kwaad, of mag toch niet zo beschouwd worden. Het is niet iets vreselijks. Anders leidt het inderdaad tot burn-out.

Pleidooi voor rituelen

Daarom - naast een pleidooi voor liefde en aaibaarheid - ook een pleidooi voor rituelen: las op tijd en stond een betekenisvolle handeling in die hoort bij belangrijke momenten in het leven. Anders blijft het leven zo vlak. Rituelen geven structuur, ze bieden een bodem, want de mens is een spiritueel wezen en heeft nood aan betekenis en zin. Waarom? Wellicht omdat we weten dat we gaan sterven. 

Rituelen hebben trouwens ook steeds te maken met 'de ander'. Met een partner, met een pasgeboren kind, met een gestorven geliefde of familielid, met samenhorigheid. 

Als afsluiter nog dit: de liefde is en blijft een mysterie. Liefde voelen voor iemand, precies die iemand, is een raadsel. Maar ook 'de ander' is en blijft een raadsel. Hoe lang je iemand ook kent, hij of zij zal steeds verrassen. Het niet-kennen van de ander is de motor van de liefde en van de relatie. Door het verschil tussen mensen is een relatie duurzaam.

Uitreiking prijs voor 'Vredes-actieve' scholen 

Na deze boeiende uiteenzetting en vraaggesprek met het publiek mochten Roger Boonen en prof. Luc Braeckman de attesten uitreiken aan de cursisten van de Opleiding Vredeseducatie, en meer nog: plakkaten voor twee Vredes-actieve scholen, beide uit het Antwerpse: Kristus Koning en De Schatkist. Hiervoor kregen zij speciale felicitaties vanuit het Bisdom Antwerpen. Ook Pax Christi Vlaanderen is bijzonder opgetogen met de inzet van beide scholen om op een actieve manier te zoeken en werken aan vrede op school.