Image
Kop "Vredesverklaring" China, VS, Rusland

“Vrede vraagt meer dan woorden”

Internationale veiligheid
Kernwapens
Standpunt

 

Pax Christi Vlaanderen reageert met voorzichtige hoop, maar ook met kritische bedenkingen op de gezamenlijke ‘Verklaring over Vrede’ van de Verenigde Staten, Rusland en China. Na hun topontmoeting in Shenzhen op 19 november spreken de drie grootmachten zich uit over de hervorming van de Verenigde Naties, het internationaal recht en nucleaire ontwapening. Vooral de uitspraken over kernwapens zijn hoopgevend. Voor Pax Christi volstaan mooie verklaringen echter niet: vrede vraagt concrete engagementen én respect voor het internationaal recht. 

Een sterkere VN, geen sterkere positie voor grootmachten 

De drie leiders spreken hun steun uit voor een hervorming van de Verenigde Naties, zodat de organisatie beter kan reageren op internationale conflicten en veiligheidsuitdagingen. Pax Christi Vlaanderen onderschrijft alvast die ambitie. De huidige samenstelling en werking van de VN-Veiligheidsraad zijn dringend aan hervorming toe. De wereld veranderde, maar de Veiligheidsraad weerspiegelt nog steeds de machtsverhoudingen van vlak na de Tweede Wereldoorlog. Grote delen van de wereld, in het bijzonder het Globale Zuiden, zijn onvoldoende vertegenwoordigd. Landen als India en Brazilië verdienen een sterkere stem in de internationale besluitvorming. 

Een hervorming mag, volgens ons, dus niet dienen om de machtspositie van enkele grootmachten te bestendigen. Integendeel: de Verenigde Naties moeten uitgroeien tot een krachtigere en representatievere organisatie, waarin het internationaal recht en de gelijkwaardigheid van alle staten centraal staan. 

Daarbij moet ook het vetorecht van de vijf permanente leden ter discussie staan. Vandaag kunnen grootmachten beslissingen blokkeren, zelfs wanneer ernstige schendingen van het internationaal recht plaatsvinden. Pax Christi Vlaanderen pleit daarom voor een beperking van het vetorecht en een versterking van de Algemene Vergadering, waarin alle VN-lidstaten vertegenwoordigd zijn. 

In ons Manifest voor Vrede en in de twaalf hervormingsvoorstellen voor de VN pleiten we onder meer voor een betere vertegenwoordiging van opkomende landen, de mogelijkheid om veto's te beperken of te doorbreken, en een grotere betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld. 

Internationaal Strafhof onder druk 

Bijzonder verontrustend is de passage waarin de drie leiders benadrukken dat het Internationaal Strafhof en soortgelijke instellingen hun bevoegdheden niet mogen misbruiken. Daarbij verwijzen ze naar de immuniteit van overheidsfunctionarissen. 

Die formulering roept wel ernstige vragen op en verdient eigenlijk enkel gehele afkeuring. Onder het mom van het voorkomen van machtsmisbruik dreigt net een van de belangrijkste instellingen voor internationale gerechtigheid te worden ondermijnd. Een internationale rechtsorde waarin grootmachten zelf bepalen wanneer ze aan het recht onderworpen zijn, is geen rechtsorde gebaseerd op gelijkwaardigheid. 

Het Internationaal Strafhof werd juist opgericht om personen te vervolgen die verantwoordelijk worden geacht voor genocide, misdaden tegen de menselijkheid, oorlogsmisdaden en het misdrijf agressie. Het uitgangspunt is dat ook politieke en militaire leiders ter verantwoording kunnen worden geroepen voor de zwaarste internationale misdrijven. 

De suggestie dat staatshoofden of andere hooggeplaatste functionarissen zich achter hun immuniteit kunnen verschuilen, staat haaks op dat principe. Het internationaal recht moet voor iedereen gelden, uiteraard ook voor hen die de uiteindelijke beslissingsbevoegdheid dragen.  

Pax Christi Vlaanderen pleit  uitdrukkelijk voor een versterking van het Internationaal Strafhof, met meer middelen en bevoegdheden. Dat Xi Jinping, Poetin en Trump dat idee niet genegen zijn, zegt heel veel hoe autoritair ingestelde leiders naar het recht kijken: "Goed voor een ander, maar niet voor ons." 

Hoopgevende woorden moeten leiden tot kernontwapening 

Het meest positieve signaal van de top komt uit de gezamenlijke verklaring over kernwapens. De drie leiders bevestigen dat een kernoorlog nooit gewonnen kan worden en nooit gevoerd mag worden. Ze verbinden zich ertoe om in dialoog te gaan over het verminderen van nucleaire risico's en het voorkomen van de verspreiding van kernwapens. 

Opvallend is vooral de uitspraak van de Chinese president Xi Jinping, die nog een stap verder gaat. Hij stelt dat kernwapens volledig verboden en vernietigd moeten worden om uiteindelijk een kernwapenvrije wereld te bereiken. 

Pax Christi Vlaanderen verwelkomt deze uitspraken. In een periode van toenemende internationale spanningen, nucleaire dreigementen en een nieuwe wapenwedloop is het belangrijk dat de leiders van de drie grootste  kernwapenmachten zich uitspreken voor nucleaire risicobeperking en ontwapening. 

Maar er bestaat een grote kloof tussen hun woorden en hun beleid. Zowel Rusland als de Verenigde Staten investeren in de modernisering van hun nucleaire arsenalen, terwijl China momenteel zijn kernwapenarsenaal verder uitbreidt. 

Bovendien bestaat het verbod waar Xi Jinping voor pleit al. Het VN-Verdrag inzake het Verbod op Kernwapens (TPNW) verbiedt sinds 2021 kernwapens onder internationaal recht voor de landen die tot het verdrag zijn toegetreden. Het verdrag biedt ook een concreet en controleerbaar traject voor de volledige eliminatie van kernwapens. 

Als China, Rusland en de Verenigde Staten werkelijk werk willen maken van een kernwapenvrije wereld, dan ligt de volgende stap voor de hand: zich aansluiten bij dit bovenstaande Verbodsverdrag. Een eerste betekenisvolle stap zou zijn om als waarnemer deel te nemen aan de komende toetsingsconferentie. Ze zijn zeker welkom.  

Pax Christi Vlaanderen aanwezig op VN-conferentie over verbod op kernwapens. Er is nog plaats voor China, Rusland en de VS.  

Van 30 november tot 4 december vindt in New York de eerste toetsingsconferentie van het VN-Verdrag inzake het Verbod op Kernwapens plaats. Pax Christi Vlaanderen zal hieraan deelnemen, als onderdeel van de internationale beweging voor nucleaire ontwapening en het ICAN-netwerk. 

De conferentie biedt een belangrijke gelegenheid om concrete stappen richting een kernwapenvrije wereld te bespreken. Nu de internationale afspraken over nucleaire wapenbeheersing onder druk staan, is het versterken van het Verbodsverdrag des te belangrijker. 

Pax Christi Vlaanderen roept de drie grootmachten op om hun verklaringen in Shenzhen om te zetten in concrete engagementen voor nucleaire ontwapening. China, Rusland en de VS zijn welkom om hun woorden van vrede en ontwapening, om te zetten in bindende wetgeving. We zullen hen met open armen ontvangen. They can talk the talk, but can they walk the walk?  

Vrede vraagt dialoog, samenwerking én internationaal recht 

Dat de leiders van de Verenigde Staten, Rusland en China met elkaar in gesprek gaan over internationale veiligheid, is op zichzelf een belangrijk diplomatiek signaal. Diplomatie en dialoog zijn noodzakelijk om conflicten te beheersen, escalatie te voorkomen en wederzijds vertrouwen op te bouwen. Niet alleen onze woorden, maar ook die van president Trump blijkbaar. Het is moeilijk een steen tussen te krijgen in zijn persquote van vandaag: “Er is nog nooit vrede tot stand gekomen door kansen voor dialoog en gesprek af te wijzen.” 

Maar toch mogen we meer verwachten. Duurzame vrede kan niet uitsluitend aan de onderhandelingstafel van drie grootmachten worden bepaald. Dialoog is niet genoeg. Vrede vraagt een internationale rechtsorde waarin alle landen een stem hebben, onafhankelijke instellingen hun werk kunnen doen en afspraken over ontwapening daadwerkelijk worden nageleefd. 

Dat is ook de kern van het Manifest voor Vrede van Pax Christi Vlaanderen: een verschuiving van een veiligheidsbeleid gebaseerd op militaire macht en afschrikking naar een systeem van collectieve veiligheid, gebaseerd op samenwerking, internationaal recht en de bescherming van mensen. 

De verklaring van Shenzhen biedt wel degelijk aanknopingspunten voor vooruitgang. We mogen optimistisch zijn, maar niet naïef. Het is nu aan de drie grootmachten om te tonen dat hun engagement voor vrede verder reikt dan woorden.