Column in De Gids: ""Van tegenstem tot aanstekelijk tegenverhaal"

Op 1 september gaf paus Leo XIV een gebedsrede naar aanleiding van de internationale dag voor de schepping. Hij inspireerde zich op het Bijbelvers van de profeet Jesaja: ‘Zij zullen hun zwaarden omsmeden tot ploegijzers en hun speren tot snoeimessen. Geen volk heft nog het zwaard tegen een ander en niemand oefent zich nog voor de strijd.’ Terwijl veel wereldleiders oorlog en bewapening als het antwoord op onzekerheid voorstellen, zet Leo XIV hier bewust een ander beeld tegenover. Volgens de paus is deze profetische oproep niet alleen een visioen voor naties, maar een oproep aan eenieder om wat schade veroorzaakt om te vormen tot iets wat leven geeft. In zijn toespraak verbindt hij vrede, ecologie, sociale rechtvaardigheid en menselijke waardigheid met elkaar.

Met zijn boodschappen treedt Leo XIV verder in de voetsporen van Franciscus als vredespaus. Het was Franciscus die tijdens zijn pontificaat niet alleen het gebruik, maar ook het bezit van kernwapens afwees en actieve geweldloosheid erkende als een vorm van vredespolitiek. Het is ondertussen algemeen bekend dat Franciscus tijdens de oorlog in Gaza bijna dagelijks belde met een Palestijnse pastoor en burgers. Hij bleef toenadering zoeken tot de Russisch-Orthodoxe kerk om via diplomatie een oplossing uit te werken voor gerechtigheid en vrede. De eerste woorden van Leo XIV als opvolger van Franciscus waren: ‘Vrede zij met ons allen.’

Toen Leo XIV verkozen werd, als eerste paus uit de Verenigde Staten, zagen verschillende media en waarnemers in hem een mogelijke tegenstem voor president Trump, wiens tweede termijn amper vier maanden ver was, maar de bestaande wereldorde al volop ontwrichtte. Van tegenstem ontpopt de paus zich tot tegenwicht. Net zoals Franciscus slaagt Leo XIV er meer en meer in om een counter narrative te brengen. Dat is een tegenverhaal dat het dominante narratief uitdaagt. Niet zozeer door de directe confrontatie aan te gaan. Wel door een overtuigend alternatief verhaal te brengen. Dat is meer dan reageren. Het is antwoorden met een nieuw narratief dat kan aantrekken.

Er zijn nog wereldleiders die hiermee opvallen. Zoals premier van Canada Mark Carney, met zijn appel aan middelgrote landen om samen een nieuwe orde uit te bouwen, tegen het isolationisme en het denken in grootmachten waar president Trump voor staat. Of de Spaanse premier Pedro Sanchez, die zich verzette tegen de NAVO-uitgavennorm die stelt dat lidstaten 5 procent van hun bbp moeten besteden aan defensie en defensiegerelateerde uitgaven. En verder aantoonde dat de omgang met migratie ook op een menselijke manier kan en hiermee het dominante Europese denken uitdaagt.